Η κατάψυξη ωαρίων βρίσκεται όλο και πιο συχνά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης για την αναπαραγωγική υγεία. Η μέθοδος, γνωστή και ως κρυοσυντήρηση ωαρίων, προσφέρει στις γυναίκες τη δυνατότητα να αναβάλουν τη μητρότητα χωρίς να χάσουν σημαντικό μέρος της αναπαραγωγικής τους δυναμικής. Ο Αναστάσιος Παχυδάκης, Μαιευτήρας-Γυναικολόγος και Λαπαροσκοπικός Χειρουργός, συνεργάτης του Ιασώ Institute of Life, αναλύει τι πραγματικά σημαίνει η μέθοδος και ποιοι παράγοντες καθορίζουν την αποτελεσματικότητά της.
Διαβάστε επίσης: Η Έλζα Σκιαπαρέλι και η μόδα ως τέχνη
Τι είναι η κατάψυξη ωαρίων και πώς λειτουργεί
Η κρυοσυντήρηση ωαρίων δεν είναι απλώς μια εμπορική τάση — είναι μια κλινική πράξη συντήρησης βιολογικού υλικού με συγκεκριμένο σκοπό. Η μέθοδος μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη χρονικότητα της αναπαραγωγής και προσφέρει στις γυναίκες μεγαλύτερη αυτονομία στον οικογενειακό προγραμματισμό. Η χρησιμότητά της για κάθε ασθενή εξαρτάται από παράγοντες όπως η ωοθηκική εφεδρεία — που εκφράζεται μέσω της Αντιμυλλέριας ορμόνης — καθώς και τυχόν συνοδές παθήσεις όπως η ενδομητρίωση ή οι υδροσάλπιγγες. Παράλληλα, κρίσιμο ρόλο παίζουν η ποιότητα της ωοθηκικής διέγερσης και το επίπεδο του εργαστηρίου που αναλαμβάνει την κατάψυξη και αποψύξη — συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών αέρα, του εξοπλισμού και της εκπαίδευσης των εμβρυολόγων.
Η τεχνική που χρησιμοποιείται σήμερα είναι η υαλοποίηση (vitrification), μια εξαιρετικά ταχεία μέθοδος κατάψυξης που θεωρείται ιδανική για τα ωάρια. Τα ωάρια είναι κύτταρα που περιέχουν μεγάλη ποσότητα ύδατος στο εσωτερικό τους, γεγονός που τα καθιστά ευάλωτα σε βραδείες μεθόδους κατάψυξης. Ωστόσο, ακόμη και με τη vitrification, υπάρχει μια αναπόφευκτη απώλεια περίπου 10% των ωαρίων κατά την αποψύξη — κάτι που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον αρχικό σχεδιασμό.
Σημαντικό είναι επίσης να κατανοηθεί το βασικό όριο της μεθόδου: η κατάψυξη ωαρίων μπορεί να «παγώσει» χρονικά την τρέχουσα αναπαραγωγική ικανότητα μιας γυναίκας, αλλά δεν μπορεί να αναστείλει την αρνητική επίδραση της ηλικίας και των προβλημάτων υγείας στην ποιότητα των ωαρίων και του γενετικού τους υλικού. Με άλλα λόγια, η μέθοδος μεταθέτει την ικανότητα τεκνοποίησης στο μέλλον, χωρίς όμως να τη βελτιώνει.
Αριθμοί, ηλικία και ποσοστά επιτυχίας
Ένα από τα ερωτήματα που απασχολούν περισσότερο τις γυναίκες που σκέφτονται την κατάψυξη ωαρίων είναι: πόσα ωάρια πρέπει να καταψυχθούν; Σύμφωνα με τον Παχυδάκη, η απάντηση δεν είναι απλή, καθώς κανένας αριθμός δεν εγγυάται 100% επιτυχία κύησης. Τα στατιστικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ξεκάθαρα ότι η ηλικία της γυναίκας τη στιγμή της κατάψυξης είναι καθοριστικός παράγοντας. Για παράδειγμα, 10 ώριμα ωάρια δίνουν ποσοστό επιτυχούς γέννησης 76% στα 35 έτη, 55% στα 37 έτη και 40% στα 39 έτη.
Το ποσοστό αυτό μειώνεται σημαντικά σε μεγαλύτερες ηλικίες: 20% στα 41 έτη και μόλις 10% στα 43 έτη ηλικίας. Τα νούμερα αυτά αναδεικνύουν την κρισιμότητα του χρόνου — και ενισχύουν το επιχείρημα ότι η κατάψυξη ωαρίων είναι πιο αποτελεσματική όταν γίνεται νωρίτερα. Σε νεαρές ηλικίες, ακόμα και μικρότεροι αριθμοί ωαρίων μπορούν να αποφέρουν υψηλά ποσοστά επιτυχίας, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες τα απαιτούμενα ωάρια για αντίστοιχη πιθανότητα μπορεί να είναι ανέφικτα.
Για να αυξηθεί ο αριθμός των συλλεχθέντων ωαρίων, υπάρχουν δύο κύριες επιλογές: η τροποποίηση του πρωτοκόλλου διέγερσης ή η διενέργεια πολλαπλών ωοληψιών. Η δεύτερη επιλογή, ωστόσο, αυξάνει αναλόγως και το οικονομικό κόστος της όλης διαδικασίας, γεγονός που θα πρέπει να συνυπολογίζεται στη λήψη απόφασης.
Πού απευθύνονται οι ενδιαφερόμενες
Πριν από οποιαδήποτε απόφαση, οι υποψήφιες γυναίκες μπορούν να αξιοποιήσουν online υπολογιστές που εκτιμούν την πιθανότητα τεκνοποίησης με κατεψυγμένα ωάρια, ανάλογα με τον αριθμό ωαρίων που σχεδιάζουν να αποθηκεύσουν και την ηλικία τους. Τα εργαλεία αυτά δίνουν μια πρώτη εκτίμηση, αλλά η τελική αξιολόγηση απαιτεί εξατομικευμένη ιατρική γνωμάτευση. Ο Παχυδάκης τονίζει ότι κάθε περίπτωση είναι μοναδική και πρέπει να αντιμετωπίζεται με βάση τα ιδιαίτερα κλινικά χαρακτηριστικά της γυναίκας. Η εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας μέσω εξετάσεων αποτελεί το πρώτο βήμα για κάθε ενδιαφερόμενη.
