Η Σουηδία κάνει στροφή προς την παραδοσιακή εκπαίδευση, περιορίζοντας δραστικά τη χρήση οθονών στα σχολεία και επαναφέροντας τα έντυπα βιβλία, το χαρτί και το στυλό στις σχολικές αίθουσες. Η απόφαση της σουηδικής κυβέρνησης έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση τόσο στη χώρα όσο και διεθνώς, με υποστηρικτές και επικριτές να μάχονται για το μέλλον της εκπαίδευσης. Η πολιτική αυτή αποτελεί ανατροπή δεκαετιών ψηφιακής εκπαιδευτικής στρατηγικής, η οποία είχε κάνει τη Σουηδία πρωτοπόρο στην ευρωπαϊκή ψηφιακή εκπαίδευση.
Τι έγινε: Από την ψηφιακή επανάσταση στην επιστροφή στο χαρτί
Η ψηφιακή επανάσταση στα σουηδικά σχολεία ξεκίνησε με ορμή στα τέλη της δεκαετίας του 2000 και στις αρχές του 2010. Μέχρι το 2015, περίπου το 80% των μαθητών στα δημόσια λύκεια είχαν αποκτήσει τη δική τους ψηφιακή συσκευή, ενώ το 2019 η τότε κυβέρνηση εισήγαγε υποχρεωτική χρήση tablets ακόμα και στα νηπιαγωγεία. Ο στόχος εκείνης της εποχής ήταν να προετοιμαστούν ακόμα και τα πολύ μικρά παιδιά για έναν ψηφιακό κόσμο. Όμως τα αποτελέσματα δεν δικαίωσαν τις προσδοκίες και οι επιδόσεις στην ανάγνωση, τη γραφή και τη λεπτή κινητικότητα παρουσίασαν μείωση.
Η κυβέρνηση που ανέλαβε το 2022 αποφάσισε να αλλάξει ριζικά κατεύθυνση, υιοθετώντας το σύνθημα «från skärm till pärm», που σημαίνει «από την οθόνη στο βιβλιοδετημένο τετράδιο». Στα λύκεια, όπως στο Νάκα κοντά στη Στοκχόλμη, οι μαθητές επιστρέφουν ολοένα περισσότερο στα βιβλία και τα τετράδια. Η Σόφι, μαθήτρια 18 ετών, περιγράφει χαρακτηριστικά: «Τώρα γυρίζω σπίτι με καινούρια βιβλία και χαρτιά σχεδόν κάθε μέρα», ενώ σημειώνει ότι ένας καθηγητής έχει αρχίσει να τυπώνει όλα τα κείμενα που χρησιμοποιούνται στο μάθημα. Στα μαθηματικά, μάλιστα, η ψηφιακή πλατφόρμα έχει αντικατασταθεί πλήρως από έντυπα βιβλία.
Σε επίπεδο πολιτικών μέτρων, από το 2025 τα νηπιαγωγεία δεν υποχρεούνται πλέον να χρησιμοποιούν ψηφιακά μέσα, ενώ η χρήση tablets απαγορεύεται για παιδιά κάτω των δύο ετών. Μέσα στη χρονιά θα τεθεί σε ισχύ και απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, ακόμα και για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Τα σχολεία έχουν ήδη λάβει πάνω από 2,1 δισεκατομμύρια κορώνες, που ισοδυναμούν με περίπου 186 εκατομμύρια ευρώ, για αγορά βιβλίων και εκπαιδευτικού υλικού. Νέο αναλυτικό πρόγραμμα με έμφαση στα έντυπα βιβλία αναμένεται να εφαρμοστεί το 2028.
Αντιδράσεις: Υπέρ και κατά της επιστροφής στα βιβλία
Ο Γιόαρ Φόρσελ, υπεύθυνος εκπαίδευσης του Φιλελεύθερου κόμματος, αποτελεί τη φωνή της κυβέρνησης σε αυτή την αλλαγή. «Προσπαθούμε να μειώσουμε όσο γίνεται τις οθόνες», δηλώνει ο ίδιος, εξηγώντας ότι σε μεγαλύτερες ηλικίες οι οθόνες μπορεί να χρησιμοποιούνται με μέτρο, ωστόσο για τα μικρά παιδιά πιστεύει ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται καθόλου. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα μαθήματα χωρίς οθόνες βοηθούν τα παιδιά να συγκεντρώνονται καλύτερα και να αναπτύσσουν ουσιαστικές δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής. «Το να διαβάζουν πραγματικά βιβλία και να γράφουν σε χαρτί είναι πολύ καλύτερο για να μάθουν αυτά που πρέπει», τονίζει ο Φόρσελ.
Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν έχει γίνει δεκτή με ομοφωνία. Εταιρείες τεχνολογίας, εκπαιδευτικοί και ειδικοί στους υπολογιστές έχουν εκφράσει έντονες ανησυχίες για τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή η στροφή στις επαγγελματικές προοπτικές των νέων, αλλά και στην ίδια την οικονομία της Σουηδίας. Η χώρα φημίζεται ως μια από τις πιο τεχνολογικά προηγμένες στην Ευρώπη, με υψηλές ψηφιακές δεξιότητες και πλούσιο οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων. Οι επικριτές φοβούνται ότι περιορίζοντας την ψηφιακή εκπαίδευση από νωρίς, η χώρα κινδυνεύει να υστερήσει σε μελλοντικές ψηφιακές ικανότητες του εργατικού δυναμικού της.
Παράλληλα, η αλλαγή αυτή έχει ανοίξει ευρύτερη συζήτηση για το πώς πρέπει να μοιάζει η εκπαίδευση του 21ου αιώνα. Ο προβληματισμός αφορά το κατά πόσο η ψηφιακή τεχνολογία στα σχολεία βοηθά ή εμποδίζει τη μάθηση, ειδικά στις μικρές ηλικίες. Η περίπτωση της Σουηδίας τοποθετείται ως πιλότος για μια νέα εκπαιδευτική φιλοσοφία που δίνει προτεραιότητα στις βασικές γνωστικές δεξιότητες έναντι της πρώιμης ψηφιακής εξοικείωσης. Η εμπειρία των επόμενων χρόνων αναμένεται να τροφοδοτήσει παρόμοιες συζητήσεις σε πολλές χώρες.
Τι ακολουθεί: Ο δρόμος προς το 2028
Η σουηδική κυβέρνηση έχει χαράξει σαφές χρονοδιάγραμμα για τις επερχόμενες αλλαγές. Η απαγόρευση κινητών τηλεφώνων σε όλα τα σχολεία, συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης τους για εκπαιδευτικούς σκοπούς, αναμένεται να εφαρμοστεί ήδη μέσα στη χρονιά. Το βλέμμα στρέφεται στο 2028, οπότε και θα τεθεί σε ισχύ το νέο αναλυτικό πρόγραμμα που θα ενισχύει συστηματικά τη διδασκαλία μέσω βιβλίων. Τα 186 εκατομμύρια ευρώ που έχουν ήδη διατεθεί σηματοδοτούν την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να υλοποιήσει αυτή την εκπαιδευτική στροφή στην πράξη, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις που προκαλεί.
