Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών αναπτύσσει πρωτοποριακά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για έντονα καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές, αξιοποιώντας τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης. Στο επίκεντρο της επιχειρησιακής μονάδας ΜΕΤΕΟ βρίσκονται τέσσερις περιοχές υψηλής επικινδυνότητας: η Θεσσαλία, το Ρέθυμνο, η Πεντέλη και ο Δήμος Αθηναίων. Τα ευρήματα και οι εξελίξεις παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια ειδικής ημερίδας, με τα πρώτα αποτελέσματα να χαρακτηρίζονται από τους επιστήμονες ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Τέσσερις ζώνες υψηλής επικινδυνότητας υπό παρακολούθηση
Η επιχειρησιακή μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έχει θέσει υπό συστηματική ανάλυση τέσσερις γεωγραφικές περιοχές που χαρακτηρίζονται από έντονο βαθμό διακινδύνευσης: τη Θεσσαλία, το Ρέθυμνο, την Πεντέλη και τον Δήμο Αθηναίων. Στόχος είναι η ανάπτυξη εξειδικευμένων προγνωστικών εργαλείων που θα επιτρέπουν την αξιόπιστη ενημέρωση πολιτών και υπηρεσιών πριν από την εκδήλωση επικίνδυνων φαινομένων. Ο βαθμός εξειδίκευσης της πρόγνωσης φτάνει ακόμα και σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου, τόσο χρονικά όσο και τοπικά, αναβαθμίζοντας δραστικά την ικανότητα πρόληψης. Τα πρώτα αποτελέσματα ενθαρρύνουν για ευρύτερη εφαρμογή στο μέλλον.
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας, η Βάσω Κοτρώνη, διευθύντρια Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, παρουσίασε ανησυχητικά στατιστικά για τις φυσικές καταστροφές. Από το 2000 έως σήμερα έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα 645 έντονα καιρικά φαινόμενα, με σημαντική επιτάχυνση μετά το 2013: τα καταγεγραμμένα γεγονότα αυξήθηκαν κατά 58% και οι ανθρώπινες απώλειες κατά 75%. Χαρακτηριστική είναι η καταστροφή στην Αττική, όπου το 37% των δασικών εκτάσεών της κάηκε σε μόλις 9 χρόνια, αποδεικνύοντας με ωμή σαφήνεια τη διάσταση του προβλήματος. Τα νούμερα αυτά καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για προηγμένα συστήματα πρόληψης.
Τα νέα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης δεν αποτελούν πλέον πολυτέλεια, αλλά επιχειρησιακή αναγκαιότητα. Η λεπτομερής πρόβλεψη των συνεπειών ενός φαινομένου πριν αυτό εκδηλωθεί μετασχηματίζει ριζικά τον τρόπο αντίδρασης της πολιτικής προστασίας. Από την εκ των υστέρων διαχείριση κρίσεων, το σύστημα μετακινείται σε προληπτική, οργανωμένη απόκριση που σώζει ζωές και υποδομές. Ακριβώς αυτός είναι ο ρόλος που καλείται να παίξει το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Πρωτοποριακό AI σύστημα για πρόγνωση πλημμύρων στη Θεσσαλία
Ήδη ολοκληρώθηκε το πρώτο επιχειρησιακό εργαλείο: ένα πρωτοποριακό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για τη βραχυπρόθεσμη πρόγνωση πλημμύρων στη Θεσσαλία. Ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο Αστεροσκοπείο και συντονιστής του ΜΕΤΕΟ, ανέλυσε τη λειτουργία του: αξιοποιεί συνδυαστικά δεδομένα 5 ετών από ένα εκτεταμένο δίκτυο μετεωρολογικών και υδρολογικών σταθμών που λειτουργούν στην περιοχή. Αποτέλεσμα: η δυνατότητα εκτίμησης της στάθμης των ποταμών σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, σε επιλεγμένα σημεία του υδρογραφικού δικτύου. Πρόκειται για την πρώτη εφαρμογή αυτής της κλάσης στην Ελλάδα.
Το σύστημα υλοποιήθηκε με τη συνεργασία της μονάδας ΜΕΤΕΟ, του Τομέα Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, καθώς και με την υποστήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδεύτηκαν ώστε να αποτυπώνουν με ακρίβεια τη σχέση ανάμεσα στη βροχόπτωση και την ανταπόκριση της στάθμης των ποταμών, μετατρέποντας άμεσα κάθε μέτρηση κατακρημνισμάτων σε πρόγνωση στάθμης νερού. Παράλληλα, ενσωματώνει δυναμικά τις πραγματικές μετρήσεις από τους υδρολογικούς σταθμούς, βελτιώνοντας διαρκώς την ακρίβειά του. Ο χρονικός ορίζοντας πρόγνωσης φτάνει έως τις 12 ώρες, παρέχοντας πολύτιμο περιθώριο αντίδρασης στις αρμόδιες αρχές.
Ψηφιακή πλατφόρμα για τις υποδομές του ΔΕΔΔΗΕ
Ωστόσο, η δράση του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών δεν περιορίζεται στην πρόγνωση πλημμύρων. Σε εξέλιξη βρίσκεται η συνεργασία με τον ΔΕΔΔΗΕ για τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας ανάλυσης κινδύνου, η οποία θα ανανεώνεται ανά 6 ώρες. Η πλατφόρμα θα αποτυπώνει το ρίσκο για το σύνολο των υποδομών του Διαχειριστή σε ολόκληρη τη χώρα, βασιζόμενη σε πραγματικά δεδομένα και σενάρια καιρικών φαινομένων. Στόχος είναι να επιτρέψει έγκαιρες παρεμβάσεις, όπως συντηρήσεις ή και υπογειοποιήσεις τμημάτων του δικτύου, πριν αυτά υποστούν βλάβες από ακραία φαινόμενα.
Η ψηφιακή αυτή πλατφόρμα αναβαθμίζει ουσιαστικά την ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού δικτύου απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Αντί να αντιδρά έκτακτα μετά από κάθε καταστροφικό καιρικό φαινόμενο, ο ΔΕΔΔΗΕ θα έχει τη δυνατότητα να προετοιμάζεται συστηματικά, χαρτογραφώντας σε πραγματικό χρόνο τα τρωτά σημεία του δικτύου του. Η συνεργασία ανάμεσα σε επιστημονικούς οργανισμούς όπως το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και φορείς κρίσιμων υποδομών όπως ο ΔΕΔΔΗΕ λειτουργεί ως πρότυπο για μελλοντικές συμπράξεις και σε άλλους τομείς. Η πρόληψη διαμορφώνει πλέον τη νέα στρατηγική αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών.
