Το νέο χρηματοδοτικό πακέτο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ — ή 106 δισεκατομμυρίων δολαρίων — που ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Ένωση για την Ουκρανία αποτελεί πολύ περισσότερα από μια ακόμη οικονομική στήριξη προς το Κίεβο. Είναι, ουσιαστικά, μια πολιτική παραδοχή μεγίστης σημασίας: η Ευρώπη δεν πιστεύει πλέον ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα. Αντίθετα, προετοιμάζεται για ένα βαθύ, μακροχρόνιο και οικονομικά εξαντλητικό μέτωπο, το οποίο απαιτεί σχεδιασμό ορίζοντα ετών και όχι μηνών. Η απόφαση αυτή δεν πέρασε αθόρυβα — ξεμπλόκαρε μόνο μετά την άρση του βέτο που είχε επιβάλει η Ουγγαρία, και αυτό από μόνο του αφηγείται πολλά για τις εσωτερικές αντιθέσεις που εξακολουθούν να διαρρηγνύουν την ευρωπαϊκή ενότητα.
Για μήνες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κρατούσαν ζωντανή την ελπίδα — έστω και σε ρητορικό επίπεδο — ότι κάπου στο ορατό μέλλον θα μπορούσε να ανοίξει ένα παράθυρο διαπραγμάτευσης. Η υποστήριξη στο Κίεβο και οι κυρώσεις στη Μόσχα πορεύονταν πάντα με αυτό το υπόρρητο αφήγημα της ειρήνης ως τελικού ορίζοντα. Ωστόσο, το νέο πακέτο έρχεται να διαλύσει ακριβώς αυτές τις ψευδαισθήσεις. Σηματοδοτεί τη στροφή από μια λογική «διαχείρισης κρίσης» σε μια λογική «μακροχρόνιου πολέμου», και αυτή η αλλαγή έχει βαθιές επιπτώσεις για ολόκληρη την ήπειρο.
Στρατιωτική εστίαση: Τα 70 δισ. που αλλάζουν τα δεδομένα
Αυτό που κάνει το νέο πακέτο ξεχωριστό σε σχέση με προηγούμενα είναι η ρητή στρατιωτική του στόχευση. Περίπου 70 δισεκατομμύρια δολάρια προορίζονται αποκλειστικά για αμυντικές ανάγκες: συστήματα αεράμυνας, παραγωγή drones και ενίσχυση της πολεμικής μηχανής της Ουκρανίας σε όλα τα επίπεδα. Παράλληλα, αυτή η στρατιωτική χρηματοδότηση δεν αντιμετωπίζεται ως έκτακτο μέτρο, αλλά ως νέα κανονικότητα — ως μόνιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της αντίστασης του Κιέβου απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιτελεί απλώς ρόλο χρηματοδότη ανάκαμψης, αλλά μετατρέπεται de facto σε έναν από τους βασικούς πυλώνες του πολεμικού σχεδιασμού.
Η στρατηγική αυτή επιλογή δεν έγινε στο κενό. Η κυβέρνηση Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες όχι μόνο δεν ενίσχυσε ουσιαστικά το Κίεβο, αλλά απέτυχε να ασκήσει στη Μόσχα εκείνη την πίεση που πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες περίμεναν ώστε να δημιουργηθεί έδαφος για σοβαρές ειρηνευτικές συνομιλίες. Η αμερικανική διαμεσολάβηση έχει χάσει πολιτικό βάρος και βάθος, ενώ η Ρωσία εξακολουθεί να αρνείται οποιαδήποτε συζήτηση για κατάπαυση του πυρός. Έτσι, η Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε μια πραγματικότητα που για καιρό προσπαθούσε να αποφύγει: αν η Ουκρανία πρόκειται να αντισταθεί, η ίδια η ήπειρος πρέπει να αναλάβει το οικονομικό βάρος σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και για πολύ μεγαλύτερο διάστημα.
Σχέδια έως το 2029: Οι Βρυξέλλες κοιτάζουν μακριά
Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά στοιχεία του νέου πακέτου δεν είναι τόσο το ύψος του, όσο ο χρονικός ορίζοντας που υπονοεί. Εκτός από τα 90 δισεκατομμύρια ευρώ που εγκρίθηκαν τώρα, υπάρχει ήδη η προσδοκία για επιπλέον 117 δισεκατομμύρια δολάρια από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης, μόλις τα πρώτα κεφάλαια εξαντληθούν. Οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν ανοιχτά έως το 2029, κάτι που σημαίνει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία ενσωματώνεται πλέον στη μακροχρόνια δημοσιονομική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για ένα ποιοτικό άλμα στη λογική της ευρωπαϊκής εμπλοκής που δεν έχει ακόμη πλήρως γίνει αντιληπτό από την κοινή γνώμη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αποτυχία των ειρηνευτικών διαδικασιών δεν είναι απλώς μια διπλωματική αδυναμία — είναι η ίδια η αιτία που οδηγεί στη θεσμοθέτηση του πολέμου ως νέας μόνιμης κατάστασης στην ευρωπαϊκή στρατηγική. Η Ρωσία δεν έχει δείξει ίχνος διαθέσεως για συμβιβασμό, και οι ειρηνευτικές συνομιλίες στη σημερινή τους μορφή δεν παράγουν κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει επ’ άπειρον: η οικονομική επιβάρυνση αυξάνεται, οι πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό πολλών χωρών εντείνονται, και το ερώτημα αν αυτή η στρατηγική είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα παραμένει αναπάντητο. Η ευρωπαϊκή στρατηγική δεν είναι πλέον «υποστήριξη έως την ειρήνη» — έχει μετατραπεί σε «υποστήριξη αντ’ αυτής», με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα επόμενα χρόνια.
