Το Ιράν βιώνει μια πρωτόγνωρη εξουσιαστική κρίση: ο νέος ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει ουσιαστικά αφανής, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναλάβει τον πραγματικό έλεγχο της χώρας. Παράλληλα, τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί σε πεδίο οικονομικής ασφυξίας, με τον αριθμό των ημερήσιων διελεύσεων πλοίων να έχει καταρρεύσει από τις 140 πριν από τον πόλεμο σε μόλις 7 τις τελευταίες 24 ώρες. Οι διπλωματικές συνομιλίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ βρίσκονται σε αδιέξοδο, με τη δυνατότητα επανάληψης των αμερικανικών βομβαρδισμών να παραμένει ανοιχτή σε περίπτωση κατάρρευσης των διαπραγματεύσεων.
Ο άφαντος αγιατολάχ και οι Φρουροί της εξουσίας
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρει τον τίτλο του ανώτατου ηγέτη τόσο τυπικά όσο και ουσιαστικά, όμως η πραγματική εικόνα που αναδύεται από το εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι εντελώς διαφορετική. Ο γιος του Αλί Χαμενεΐ δεν εμφανίζεται δημόσια, δεν μιλά και δεν εκπέμπει το προσωπικό πολιτικό βάρος που χαρακτήριζε τον πατέρα του. Κυρίως, δεν φαίνεται να ασκεί τον συγκεντρωτικό — σχεδόν απόλυτο — έλεγχο που ήταν η ουσία της διακυβέρνησης επί Αλί Χαμενεΐ, ενώ το αν μπορεί να το πράξει παραμένει παντελώς άγνωστο.
Μετά τον βομβαρδισμό του συγκροτήματος όπου διέμενε η οικογένεια Χαμενεΐ, η πρόσβαση στον νέο ηγέτη έγινε εξαιρετικά δύσκολη. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Μοτζτάμπα τραυματίστηκε σοβαρά και η υγεία του εξακολουθεί να απαιτεί παρακολούθηση. Η επικοινωνία μαζί του γίνεται πλέον με σχεδόν πρωτόγονα μέσα: χειρόγραφα σημειώματα, σφραγισμένοι φάκελοι και αλυσίδα έμπιστων αγγελιαφόρων. Αυτό δεν αποτελεί απλώς μέτρο ασφαλείας — είναι ένα μοντέλο διακυβέρνησης που αδυνατεί εξ ορισμού να λειτουργήσει με ταχύτητα, συνέχεια και προσωπική παρέμβαση.
Στο νέο τοπίο, η εξουσία δεν εκπορεύεται από ένα και μόνο πρόσωπο, αλλά έχει μετατοπιστεί σε ένα συλλογικό, σκληροπυρηνικό κέντρο αποφάσεων. Οι Φρουροί της Επανάστασης και ο μηχανισμός ασφαλείας έχουν αναλάβει τα ηνία. Ο Αλί Χαμενεΐ ήταν ο τελικός κριτής μιας κάθετης εξουσιαστικής πυραμίδας — εκείνος που συγκρατούσε, ενέκρινε ή φρέναρε όλους τους πόλους του συστήματος. Σήμερα, αυτή η πυραμίδα έχει γίνει πιο επίπεδη: το στρατιωτικό συμβούλιο γύρω από τον νέο ηγέτη παίρνει τις κρίσιμες αποφάσεις για τον πόλεμο, την ασφάλεια και τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ακόμη και για το εύρος των διπλωματικών επαφών με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Χαμενεΐ δεν κυβερνά πλέον απέναντι στους Φρουρούς — κυβερνά μαζί τους.
Ασφυξία στα Στενά του Ορμούζ — από 140 σε 7 διελεύσεις
Η εξουσιαστική αναδιάταξη στην Τεχεράνη έχει άμεσες και μετρήσιμες συνέπειες στην παγκόσμια ναυτιλία. Τα Στενά του Ορμούζ, ο κρίσιμος θαλάσσιος διάδρομος από τον οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής παραγωγής, καταγράφουν δραματική κατάρρευση της κυκλοφορίας. Πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, υπήρχαν κατά μέσο όρο 140 διελεύσεις πλοίων ημερησίως. Ναυτιλιακά δεδομένα έδειξαν ότι τις τελευταίες 24 ώρες μόλις 7 πλοία — κυρίως μεταφοράς ξηρού χύδην φορτίου — διέσχισαν τα στενά.
Δεδομένα παρακολούθησης πλοίων από την εταιρεία Kpler και ξεχωριστή δορυφορική ανάλυση από τους ειδικούς SynMax επιβεβαιώνουν την εικόνα: μεταξύ των 7 πλοίων περιλαμβάνονται πλοία που αναχώρησαν από λιμάνια του Ιράκ και ένα πλοίο ξηρού φορτίου που αναχώρησε από ιρανικό λιμάνι. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε στις 25 Απριλίου ότι από τότε που επιβλήθηκε ο αμερικανικός αποκλεισμός στο Ιράν, στις 13 Απριλίου, έχει ανακατευθύνει συνολικά 37 πλοία. Η εικόνα περιορισμένης δραστηριότητας συμπίπτει με το διπλωματικό αδιέξοδο των τελευταίων ημερών.
Δορυφορική ανάλυση από το TankerTrackers.com αποκαλύπτει ότι έξι ιρανικά δεξαμενόπλοια επέστρεψαν σε ιρανικά λιμάνια μεταφέροντας περίπου 10,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Ξεχωριστή ανάλυση του ίδιου φορέα δείχνει ότι περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου πέρασαν από τον αμερικανικό αποκλεισμό στις 24 Απριλίου. Η κίνηση αυτή δείχνει ότι το Ιράν συνεχίζει να προωθεί εξαγωγές πετρελαίου παρά τον αποκλεισμό, διατηρώντας ένα ελάχιστο επίπεδο ροής ενέργειας μέσα από τα στενά.
Τι ακολουθεί — παιχνίδια τακτικής με φόντο νέους βομβαρδισμούς
Οι συνομιλίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ βρίσκονται σε ουσιαστικό αδιέξοδο, σε μια στιγμή που η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένει αδιαφανής και κατακερματισμένη. Οι Φρουροί της Επανάστασης, που κρατούν πλέον τα κλειδιά της εξουσίας, έχουν στα χέρια τους και τον έλεγχο ενός από τα πιο στρατηγικά κρίσιμα σημεία πνιγμού της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας. Τα παιχνίδια τακτικής γύρω από μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία συνεχίζονται, με τη δυνατότητα επανάληψης των αμερικανικών βομβαρδισμών να παραμένει ανοιχτή σε περίπτωση που οι συνομιλίες καταρρεύσουν. Η διπλή κρίση — εξουσιαστική στην Τεχεράνη και ναυτιλιακή στα Στενά του Ορμούζ — συνθέτει ένα εκρηκτικό σκηνικό που θα κρίνει τις επόμενες εβδομάδες την πορεία της σύγκρουσης.
