Η πολιτική ένταση στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας δείχνει να κλιμακώνεται με αμείωτο ρυθμό, καθώς το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ συνεχίζει να ρίχνει τη σκιά του στις σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης και της κοινοβουλευτικής ομάδας του κυβερνώντος κόμματος. Οι αντιδράσεις εντός της παράταξης δεν μένουν πλέον στα παρασκήνια της Πειραιώς, αλλά βγαίνουν στο φως της δημοσιότητας με ανοιχτές δηλώσεις και γραπτές τοποθετήσεις. Η αλληλουχία γεγονότων — παραιτήσεις υπουργών και υφυπουργών, αιτήματα άρσης ασυλίας βουλευτών και η πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για το ασυμβίβαστο βουλευτών και υπουργών — έχει πυροδοτήσει έναν εσωτερικό διάλογο που δύσκολα χωράει πλέον μέσα στα κλειστά δωμάτια.
Η ανοιχτή επιστολή που «έσπασε» τη σιωπή
Η ρήξη της σιωπής ήρθε από πέντε βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, οι οποίοι έκαναν το βήμα να υπογράψουν ανοιχτή επιστολή με αποδέκτη το Μέγαρο Μαξίμου, σε μια σπάνια δημόσια κίνηση από βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος απευθείας προς την ηγεσία τους. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Τα Νέα και φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης, που θα φέρει τα κέντρα λήψης αποφάσεων πιο κοντά στην κοινωνία των πολιτών». Οι υπογράφοντες είναι οι Αθανάσιος Ζεμπίλης, Ανδρέας Κατσανιώτης, Ξενοφών Μπαραλιάκος, Γιάννης Οικονόμου και Ιωάννης Παππάς, βουλευτές που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές εκλογικές περιφέρειες αλλά συμπλέουν σε μια κοινή ανησυχία για την πορεία της διακυβέρνησης. Η επιλογή της δημοσιότητας αντί του παρασκηνίου καταδεικνύει ότι οι εσωτερικές διαβουλεύσεις δεν ικανοποίησαν τις ανησυχίες τους.
Στο επίκεντρο της επιστολής βρίσκεται το λεγόμενο «επιτελικό κράτος», το μοντέλο διακυβέρνησης που καθιερώθηκε με το πρώτο νομοθέτημα της αυτοδύναμης κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας και αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα άσκησης εξουσίας τα τελευταία επτά χρόνια. Οι πέντε βουλευτές δεν απορρίπτουν εξ ολοκλήρου το μοντέλο αυτό — αναγνωρίζουν ότι «λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί» — αλλά εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητά του σε περιόδους ομαλής λειτουργίας του κράτους. Η κεντρική τους θέση είναι ότι το επιτελικό κράτος αποδίδει όταν η χώρα αντιμετωπίζει μεγάλες κρίσεις, αλλά υστερεί σε συνθήκες ηρεμίας, όπου χρειάζεται διαρκής και συστηματική διακυβέρνηση χωρίς την πίεση της έκτακτης ανάγκης. Αυτή η διαπίστωση αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της κριτικής τους και ανοίγει έναν δύσκολο εσωκομματικό διάλογο.
Συγκεντρωτισμός, λογοδοσία και το αίτημα για αλλαγή
Ωστόσο, η κριτική των πέντε βουλευτών δεν σταματά στη διαπίστωση της αναποτελεσματικότητας σε ειρηνικές περιόδους. Παράλληλα, εκφράζουν έντονες ανησυχίες για τη συγκέντρωση εξουσιών στο κέντρο της διακυβέρνησης, επισημαίνοντας ότι το επιτελικό μοντέλο «μετέφερε όλο και περισσότερη βαρύτητα στο κέντρο», περιορίζοντας σταδιακά την αυτοτέλεια τόσο των υπουργείων όσο και της κοινοβουλευτικής λειτουργίας. Αυτή η συγκεντροποίηση εξουσίας δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα οργάνωσης του κράτους· αποτελεί, κατά τους Ζεμπίλη, Κατσανιώτη, Μπαραλιάκο, Οικονόμου και Παππά, ένα βαθύτερο δημοκρατικό πρόβλημα που θέτει υπό αμφισβήτηση την ουσιαστική λειτουργία του κοινοβουλίου. Το αποτέλεσμα, όπως το διατυπώνουν, είναι ένα σύστημα που απομακρύνεται από τις ανάγκες της κοινωνίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι πέντε βουλευτές θέτουν με οξύτητα ζήτημα λογοδοσίας. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά στο κείμενό τους, το επιτελικό μοντέλο «διεκδικεί τον απόλυτο έλεγχο, πιστώνεται τις επιτυχίες, αλλά όταν εμφανίζονται σοβαρές παθογένειες, η ευθύνη διαχέεται προς τα κάτω». Αυτή η ασυμμετρία — απόλυτη ισχύς στις καλές στιγμές, διάχυση ευθύνης στις κακές — αποτελεί, κατά τους ίδιους, τον πυρήνα του προβλήματος που ανέδειξε η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η περίπτωση αυτή δεν λειτουργεί ως μεμονωμένο συμβάν, αλλά ως σύμπτωμα μιας βαθύτερης δυσλειτουργίας στον τρόπο με τον οποίο το κέντρο της εξουσίας αντιμετωπίζει τη λογοδοσία. Κι αυτό, σύμφωνα με τους πέντε βουλευτές, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με απλές τεχνικές αναπροσαρμογές.
Η λύση που προτείνουν δεν είναι η επιστροφή σε παλαιότερα μοντέλα ή η απλή αναδιάρθρωση του υπάρχοντος πλαισίου. Αντιθέτως, υπογραμμίζουν με σαφήνεια ότι «η λύση δεν είναι περισσότερος συγκεντρωτισμός και υποβάθμιση των βουλευτών». Ο στόχος που θέτουν είναι ένα νέο μοντέλο κράτους «που συντονίζεται χωρίς να ασφυκτιά και κυβερνά χωρίς να αποκόπτεται από την κοινωνία των πολιτών». Η επιστολή τους αποτελεί ταυτόχρονα κριτική της παρούσας κατάστασης και πρόσκληση για έναν ευρύτερο εσωκομματικό αναστοχασμό σχετικά με το πού οδηγείται η Νέα Δημοκρατία μετά από επτά χρόνια στην εξουσία. Το πού θα οδηγήσει αυτός ο διάλογος παραμένει ανοιχτό ερώτημα για το μέλλον του κυβερνώντος κόμματος.
