Ένα από τα πιο χρόνια προβλήματα της ελληνικής αγοράς ενοικίων — η ατελείωτη δικαστική περιπέτεια του ιδιοκτήτη που δεν παίρνει πίσω το σπίτι του — αποκτά πλέον συγκεκριμένη απάντηση. Από την 1η Μαΐου 2026, η διαδικασία έκδοσης διαταγών πληρωμής και απόδοσης μισθίου αλλάζει ριζικά, με τρόπο που υπόσχεται να απελευθερώσει χιλιάδες ιδιοκτήτες από τον εφιάλτη των απλήρωτων ενοικίων και των παράνομα κατεχόμενων ακινήτων. Η μεταρρύθμιση που εισάγει το υπουργείο Δικαιοσύνης ανατρέπει μια δεκαετίες παλιά λογική: πλέον δεν χρειάζεται δικαστής για να εκδοθεί η σχετική εντολή. Αρκεί ένας πιστοποιημένος δικηγόρος, και μάλιστα με αυστηρό χρονικό περιθώριο.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία. Για χρόνια, οι ιδιοκτήτες που αντιμετώπιζαν κακοπληρωτές ενοικιαστές έπρεπε να περιμένουν μήνες για να λάβουν δικάσιμο, να υπομείνουν αλλεπάλληλες αναβολές και, τελικά, να δουν την απόφαση να εκδίδεται με μεγάλη καθυστέρηση. Το αποτέλεσμα ήταν ακίνητα να παραμένουν δέσμια για ενάμιση ή και δύο χρόνια, ενώ τα χρέη σε ενοίκια συσσωρεύονταν χωρίς καμία πρακτική δυνατότητα άμεσης είσπραξης. Με το νέο σύστημα, το κράτος αναγνωρίζει ότι η αδυναμία της αγοράς να λειτουργήσει αποτελεσματικά ήταν εν πολλοίς αποτέλεσμα διαδικαστικής στασιμότητας, και αποφασίζει να την αντιμετωπίσει με συγκεκριμένα εργαλεία.
Πώς λειτουργεί το νέο σύστημα βήμα-βήμα
Ο πυρήνας της μεταρρύθμισης είναι η ανάθεση αρμοδιότητας σε πιστοποιημένους δικηγόρους, οι οποίοι εγγράφονται σε ειδικούς καταλόγους που καταρτίζονται σε κάθε Πρωτοδικείο της χώρας. Οι δικηγόροι αυτοί επιλέγονται με αυστηρά κριτήρια εμπειρίας και αξιοπιστίας, ώστε να μην υπάρχει αμφισβήτηση για την εγκυρότητα των αποφάσεών τους. Μόλις ένας ιδιοκτήτης αναθέσει την υπόθεσή του, ο πιστοποιημένος δικηγόρος υποχρεούται να εκδώσει τη σχετική διαταγή μέσα σε 20 ημέρες — ένα χρονικό πλαίσιο που, συγκριτικά με την παλιά διαδικασία, αντιπροσωπεύει ουσιαστικά μια επανάσταση στη ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης. Η διαδικασία καλύπτει τόσο τη διαταγή πληρωμής για τα οφειλόμενα ποσά όσο και τη διαταγή απόδοσης μισθίου, δηλαδή την ίδια την επιστροφή του ακινήτου στον ιδιοκτήτη.
Το κόστος της νέας διαδικασίας είναι σαφώς καθορισμένο και δεν επιδέχεται αυθαίρετες διακυμάνσεις. Για τη διαταγή πληρωμής, η αμοιβή ορίζεται σε 400 ευρώ, ενώ για τη διαταγή απόδοσης μισθίου σε 300 ευρώ. Τα ποσά αυτά καταβάλλονται εκ των προτέρων μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Δικηγορικού Συλλόγου και αποδίδονται στον δικηγόρο μετά την ολοκλήρωση της υπόθεσης, δημιουργώντας έτσι ένα σύστημα αξιόπιστο και διαφανές και για τις δύο πλευρές. Για τους περισσότερους ιδιοκτήτες, αυτό το κόστος είναι σαφώς μικρότερο από ό,τι θα ξόδευαν σε μια παρατεταμένη δικαστική διαμάχη.
Τι αλλάζει για τους ενοικιαστές
Η μεταρρύθμιση δεν αγνοεί τα δικαιώματα των ενοικιαστών. Αντίθετα, εισάγει μια σημαντική προστασία: κάθε ενοικιαστής που λαμβάνει διαταγή απόδοσης αποκτά αυτόματα εξάμηνο περιθώριο μεταστέγασης, χωρίς να χρειαστεί να το ζητήσει από δικαστήριο και χωρίς οικονομική επιβάρυνση. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος αιφνίδιας έξωσης, και η μετακόμιση μπορεί να γίνει με τάξη και χωρίς να αναγκαστεί κάποιος να βρεθεί στον δρόμο απροετοίμαστος. Σε ιδιαίτερες περιπτώσεις — για παράδειγμα, ευάλωτα νοικοκυριά ή εξαιρετικές περιστάσεις — το εξάμηνο μπορεί να παραταθεί με δικαστική απόφαση, εφόσον υπάρχουν αποχρώντες λόγοι.
Ωστόσο, το νέο καθεστώς δεν εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις. Η κλασική αγωγή στο Πρωτοδικείο παραμένει απαραίτητη όταν υπάρχει αμφισβήτηση της μίσθωσης, όταν δεν υπάρχει επίσημο μισθωτήριο συμβόλαιο ή όταν ο ιδιοκτήτης διεκδικεί επιπλέον αποζημιώσεις πέρα από τα ενοίκια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η παλιά δικαστική οδός παραμένει η μόνη διαθέσιμη επιλογή, με τις καθυστερήσεις που αυτή συνεπάγεται. Σε αυτό το πλαίσιο, η νέα διαδικασία δεν καταργεί το παλιό σύστημα, αλλά το συμπληρώνει με έναν γρηγορότερο και πιο αποτελεσματικό δρόμο για τις τυπικές υποθέσεις.
Συνολικά, η αλλαγή αυτή στέλνει ένα σαφές μήνυμα στην αγορά ενοικίων: το κράτος αναγνωρίζει ότι η λειτουργία της απαιτεί αξιόπιστα και γρήγορα εργαλεία επίλυσης διαφορών. Για τους ιδιοκτήτες που δίσταζαν να νοικιάσουν το ακίνητό τους από φόβο μήπως βρεθούν σε ατέρμονη δικαστική περιπέτεια, το νέο καθεστώς αντικαθιστά την αβεβαιότητα με ένα σαφές χρονοδιάγραμμα. Για τους ενοικιαστές, εξασφαλίζει ότι η έξωση, όταν αυτή επέλθει, δεν θα είναι άτακτη και αιφνίδια. Το αν το σύστημα θα αποδειχθεί τόσο αποτελεσματικό στην πράξη όσο υπόσχεται στη θεωρία, θα φανεί στους επόμενους μήνες, καθώς αρχίζουν να επεξεργάζονται οι πρώτες υποθέσεις από τους πιστοποιημένους δικηγόρους.
