Η δολοφονία Τζορτζ Πολκ παραμένει ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της μεταπολεμικής ελληνικής ιστορίας. Στις 16 Μαΐου 1948, το πτώμα του Αμερικανού ανταποκριτή του CBS βρέθηκε στη θάλασσα κοντά στον Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης, δεμένο χειροπόδαρα και με τραύμα από σφαίρα. Η ανακάλυψη πυροδότησε διεθνή κατακραυγή και άνοιξε ένα δικαστικό κεφάλαιο που αμφισβητείται μέχρι σήμερα.
Τι έγινε στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1948
Ο βαρκάρης Λάμπρος Αντώναρος ήταν ο πρώτος που εντόπισε το πτώμα στα νερά του Θερμαϊκού κόλπου, κοντά στον εμβληματικό Λευκό Πύργο. Το θύμα αναγνωρίστηκε ως ο Τζορτζ Πολκ, ανταποκριτής του αμερικανικού δικτύου CBS στην Ελλάδα. Το σώμα ήταν δεμένο χειροπόδαρα, με τραύμα από σφαίρα — εικόνες που έδιναν από την πρώτη στιγμή στην υπόθεση χαρακτήρα πολιτικού θρίλερ. Το γεγονός ότι ο νεκρός εμφανίστηκε στην καρδιά της Θεσσαλονίκης και όχι σε κάποιο απομονωμένο σημείο ενίσχυε ακόμη περισσότερο αυτή την εντύπωση.
Ο Πολκ είχε φτάσει στη Θεσσαλονίκη με συγκεκριμένο σκοπό: να πάρει συνέντευξη από τον Μάρκο Βαφειάδη, επικεφαλής της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης του ΚΚΕ. Η συνέντευξη δεν έγινε ποτέ. Ο δημοσιογράφος εξαφανίστηκε και λίγες ημέρες αργότερα βρέθηκε νεκρός στον Θερμαϊκό. Η πρόθεσή του να συναντήσει τον Βαφειάδη, σε μια στιγμή που ο Εμφύλιος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, τον τοποθετούσε στο κέντρο ενός εξαιρετικά επικίνδυνου πεδίου.
Η Θεσσαλονίκη του 1948 βρισκόταν στο επίκεντρο του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, με κυβερνητικές δυνάμεις, αριστερά δίκτυα, ξένες αποστολές, υπηρεσίες πληροφοριών και παρακρατικούς μηχανισμούς να συνυπάρχουν σε ένα εκρηκτικό περιβάλλον. Ο Πολκ δεν ήταν ένας τυχαίος δημοσιογράφος — είχε ασκήσει κριτική στην αμερικανική πολιτική υποστήριξης της ελληνικής κυβέρνησης και κινούνταν σε χώρο που πολλοί θεωρούσαν επικίνδυνα ευαίσθητο.
Η δίκη, οι καταδίκες και τα αναπάντητα ερωτήματα
Η επίσημη έρευνα στράφηκε γρήγορα προς την Αριστερά. Οι αρχές συνέλαβαν τον Γρηγόρη Στακτόπουλο, Έλληνα δημοσιογράφο, τον οποίο κατηγόρησαν για εμπλοκή στη δολοφονία. Ο Στακτόπουλος ομολόγησε, αλλά αργότερα υποστήριξε ότι η ομολογία του αποσπάστηκε υπό πίεση και βασανιστήρια. Καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, σε μια δίκη που αμφισβητήθηκε έντονα από τότε και εξακολουθεί να αμφισβητείται.
Κεντρικό πρόσωπο στο κατηγορητήριο ήταν και ο Αδάμ Μουζενίδης, στέλεχος του ΚΚΕ, στον οποίο αποδόθηκε ο ρόλος του φυσικού αυτουργού. Ωστόσο, αυτό το στοιχείο έγινε αργότερα ένα από τα κύρια σημεία αμφισβήτησης της επίσημης εκδοχής: διατυπώθηκε η άποψη ότι ο Μουζενίδης είχε ήδη σκοτωθεί πριν από τη δολοφονία του Πολκ και επομένως δεν θα μπορούσε να έχει συμμετάσχει στο έγκλημα. Το επιχείρημα αυτό άνοιξε μεγάλες ρωγμές στην επίσημη αφήγηση της δίκης.
Παράλληλα, γύρω από τη δολοφονία αναπτύχθηκαν επί δεκαετίες διαφορετικά σενάρια. Άλλοι έβλεπαν πίσω από το έγκλημα μια σκόπιμη προσπάθεια να χρεωθεί η ευθύνη στην Αριστερά. Άλλοι μιλούσαν για ακροδεξιούς ή παρακρατικούς κύκλους. Άλλοι αναζητούσαν τον ρόλο ξένων υπηρεσιών πληροφοριών, μέσα στις ψυχροπολεμικές συνθήκες που χαρακτήριζαν εκείνη την περίοδο. Κανένα σενάριο δεν απορρίφθηκε οριστικά, αλλά κανένα δεν αποδείχθηκε πλήρως.
Η κληρονομιά της υπόθεσης Πολκ
Ο Γρηγόρης Στακτόπουλος αποφυλακίστηκε το 1960 και πέθανε το 1988, χωρίς ποτέ να αναγνωριστεί επίσημα η αθωότητά του. Η υπόθεση δεν έκλεισε ποτέ πειστικά — η καταδίκη του παρέμεινε ως η επίσημη δικαστική κατάληξη, αλλά το ζήτημα της αλήθειας έμεινε ανοιχτό. Στη μνήμη του Τζορτζ Πολκ θεσπίστηκε το George Polk Award, ένα από τα σημαντικότερα βραβεία δημοσιογραφίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η δολοφονία Τζορτζ Πολκ παραμένει μέχρι σήμερα ένα ανεπίλυτο μυστήριο: ένα έγκλημα που δεν εξιχνιάστηκε ποτέ οριστικά, μια δίκη με αμφισβητούμενα αποτελέσματα και ένα ερώτημα που δεν έλαβε ποτέ αδιαμφισβήτητη απάντηση. Ποιος σκότωσε τον Αμερικανό ανταποκριτή κοντά στον Λευκό Πύργο παραμένει το πιο σκοτεινό ερώτημα της ελληνικής δημοσιογραφικής ιστορίας του 20ού αιώνα.
