Θλίψη προκάλεσε στον χώρο του πολιτισμού και της σύγχρονης τέχνης η είδηση του θανάτου της Άννας Καφέτση, της ιστορικού τέχνης και επιμελήτριας που έμεινε στην ιστορία ως η ιδρυτική και πρώτη διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. Η Καφέτση έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 71 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα έργο ζωής που διαμόρφωσε το τοπίο της σύγχρονης τέχνης στη χώρα. Το ΕΜΣΤ ανακοίνωσε επίσημα την απώλειά της, αποδίδοντας φόρο τιμής στην προσωπικότητα που έχτισε το μουσείο από το μηδέν.
Η γυναίκα που έχτισε ένα μουσείο από το μηδέν
Η Άννα Καφέτση ανέλαβε τη διεύθυνση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης το 2000 και παρέμεινε στη θέση αυτή για 14 συναπτά χρόνια, αποχωρώντας το 2014. Κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, ανέλαβε το τιτάνιο έργο να οικοδομήσει εκ θεμελίων έναν εθνικό θεσμό σύγχρονης τέχνης, τη στιγμή που κάτι τέτοιο δεν υπήρχε ακόμα στην Ελλάδα. Χτίζοντας βήμα-βήμα τη συλλογή, τη φυσιογνωμία και τη θεσμική ταυτότητα του μουσείου, η Καφέτση έδωσε στο ΕΜΣΤ το χαρακτήρα και το ειδικό βάρος που το καθιέρωσαν ως κορυφαίο θεσμό της σύγχρονης ελληνικής τέχνης. Η αφοσίωσή της στο έργο αυτό ήταν ολοκληρωτική — δούλεψε με αδιάκοπη πίστη στην ανάγκη ύπαρξης ενός τέτοιου μουσείου, σε μια εποχή που πολλοί αμφισβητούσαν τη σκοπιμότητά του.
Ως ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια, η Άννα Καφέτση δεν περιορίστηκε μόνο στη διοικητική διαχείριση του μουσείου. Στήριξε ενεργά Έλληνες καλλιτέχνες, ανέδειξε νέες κατευθύνσεις στην εικαστική δημιουργία και διαμόρφωσε έναν θεσμό ανοιχτό στον πειραματισμό και τη διεθνή συνάντηση. Η ευρύτητα της οπτικής της επέτρεψε στο ΕΜΣΤ να αναπτύξει διεθνείς συνεργασίες και να εντάξει τη σύγχρονη ελληνική τέχνη στον παγκόσμιο καλλιτεχνικό διάλογο. Παράλληλα, διαμόρφωσε τις θεμελιώδεις αρχές λειτουργίας και επιμέλειας που το μουσείο ακολουθεί μέχρι σήμερα.
Το σπουδαίο της έργο δεν περιορίζεται μόνο στα χρόνια της θητείας της. Η συμβολή της Άννας Καφέτση στο πεδίο της επιμέλειας εκθέσεων και στην ανάπτυξη των θεσμών της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα αποτελεί, σύμφωνα με το ίδιο το ΕΜΣΤ, θεμελιώδες και διαρκές σημείο αναφοράς. Ο τρόπος που οργάνωσε το μουσείο, πάντα με σοβαρότητα και συνέπεια, καθόρισε τον τρόπο που η Ελλάδα κατανοεί και παρουσιάζει τη σύγχρονη τέχνη της.
Η αντίδραση του ΕΜΣΤ και ο αντίκτυπος στον χώρο του πολιτισμού
Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ανακοίνωσε με «βαθιά θλίψη» τον θάνατο της ιδρυτικής του διευθύντριας. Στην επίσημη ανακοίνωσή του, το ΕΜΣΤ τόνισε ότι η Καφέτση «υπήρξε η καθοριστική προσωπικότητα πίσω από τη δημιουργία» του μουσείου, αναγνωρίζοντας το μέγεθος της συνεισφοράς της. Το μουσείο εξέφρασε τα ειλικρινή του συλλυπητήρια στους οικείους της και σε όλους όσοι συνεργάστηκαν μαζί της κατά τα χρόνια της θητείας της. Η ανακοίνωση έκλεισε με μια φράση που αποτυπώνει το βάρος της απώλειας: «Αφήνει πίσω της ένα μεγάλο έργο και ένα μεγάλο κενό».
Η είδηση του θανάτου της Άννας Καφέτση προκάλεσε συγκίνηση σε ολόκληρο τον χώρο των τεχνών και των γραμμάτων. Η απώλειά της γίνεται ιδιαίτερα αισθητή από τους ανθρώπους που εργάστηκαν κοντά της κατά τα 14 χρόνια της διεύθυνσής της, αλλά και από τους καλλιτέχνες που στήριξε και ανέδειξε μέσα από τη δράση του ΕΜΣΤ. Η προσωπικότητά της χαρακτηρίστηκε από αδιάκοπη επιμονή και αφοσίωση στο εικαστικό έργο, αρετές που άφησαν βαθύ αποτύπωμα σε όλους όσοι τη γνώρισαν από κοντά.
Ωστόσο, η κληρονομιά της Άννας Καφέτση ξεπερνά τα στενά όρια ενός μουσείου. Με το έργο και την επιμονή της, έθεσε τις βάσεις για έναν θεσμό που άλλαξε το τοπίο της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα. Η πολυετής δράση της ως επιμελήτρια σημαντικών εικαστικών εκθέσεων και η συνολική της παρουσία στον χώρο συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας ολόκληρης γενιάς Ελλήνων καλλιτεχνών και επιμελητών. Το ΕΜΣΤ που γνωρίζουμε σήμερα είναι σε μεγάλο βαθμό δική της δημιουργία.
