Σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 τέθηκε ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το Υπουργείο Εσωτερικών, ένα νομοθέτημα που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών. Η μεγαλύτερη αλλαγή που περιλαμβάνει είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Παράλληλα, εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και η θεσμοθέτηση του συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος. Το σχέδιο νόμου προβλέπεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου 2026.
Τι περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από 761 άρθρα και ενσωματώνει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν κάθε πτυχή της λειτουργίας της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οργανώνεται σε 6 βιβλία, καθένα από τα οποία καλύπτει διαφορετικό τομέα: από την εκλογή δημοτικών και περιφερειακών αρχών έως την οικονομική διαχείριση και τον έλεγχο νομιμότητας. Ιδιαίτερης σημασίας είναι το πρώτο βιβλίο, το οποίο ρυθμίζει τον τρόπο εκλογής των αρχών και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών. Το τέταρτο βιβλίο φέρνει σημαντικές αλλαγές στην οικονομική διαχείριση δήμων και περιφερειών, με στόχο τη διευκόλυνση της λειτουργίας τους.
Μία από τις πιο κομβικές καινοτομίες είναι η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής στις αυτοδιοικητικές εκλογές, δηλαδή του δεύτερου γύρου. Η αλλαγή αυτή μεταμορφώνει ουσιαστικά τον εκλογικό χάρτη της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς πλέον η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών θα κρίνεται σε μία και μόνο ψηφοφορία. Επιπλέον, θεσπίζεται η ηλεκτρονική ψηφοφορία σε ειδικά εκλογικά κέντρα, με την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου που εγγυάται τη διαδικασία. Θεσμοθετείται επίσης το συμβουλευτικό δημοτικό δημοψήφισμα με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διεξαγωγή του.
Ο Κώδικας έρχεται να λύσει ένα χρόνιο πρόβλημα: οι Περιφέρειες, 15 χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους, δεν είχαν αποκτήσει ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα διέπονταν από διατάξεις που αφορούσαν κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, πρώην κρατικές περιφέρειες και αιρετές νομαρχίες. Σε πολλές περιπτώσεις, το ίδιο ζήτημα μπορούσε να εμπίπτει στην αρμοδιότητα περισσότερων φορέων χωρίς σαφή ιεράρχηση, οδηγώντας σε αναποτελεσματικότητα και σύγχυση.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Ο Υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος παρουσίασε επίσημα τον Κώδικα τονίζοντας τη σημασία της ολοκλήρωσής του. «Μετά από 1,5 χρόνο συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας στελεχών του Υπουργείου Εσωτερικών, της αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, αιρετών εκπροσώπων και λειτουργών της δημόσιας διοίκησης, έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε, επίσημα πλέον, τον – για πρώτη φορά – ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης» δήλωσε ο κ. Λιβάνιος. Ο υπουργός εξέφρασε την ελπίδα ο Κώδικας να αποτελέσει «πολύτιμο εργαλείο και πυξίδα για να γυρίσουμε όλοι μαζί μια νέα σελίδα στην ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης».
Η διαδικασία εκπόνησης του Κώδικα χαρακτηρίζεται από συμμετοχικό χαρακτήρα, καθώς στη σύνταξή του συνέβαλαν στελέχη της αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, αιρετοί εκπρόσωποι και δημόσιοι λειτουργοί. Ο Κώδικας ενισχύει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία των αιρετών οργάνων μέσω της υποχρεωτικής δημοσιοποίησης αποφάσεων και της αξιοποίησης ψηφιακών μέσων. Ενσωματώνεται επίσης στο ελληνικό δίκαιο το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας. Παράλληλα, αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.
Σημαντική πτυχή του νέου νομοθετήματος είναι η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων — δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, δημοτικής και περιφερειακής επιτροπής, καθώς και λοιπών επιτροπών. Με την καθιέρωση ενιαίων κανόνων λειτουργίας επιδιώκεται η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιοτήτων που ταλαιπωρούσαν την τοπική αυτοδιοίκηση. Το πέμπτο βιβλίο του Κώδικα εισάγει αντικειμενικό σύστημα ελέγχου νομιμότητας — και μόνο νομιμότητας — επί των πράξεων των ΟΤΑ, αποκλείοντας ρητά τον έλεγχο σκοπιμότητας.
Τι ακολουθεί
Η δημόσια διαβούλευση για τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ολοκληρώνεται στις 4 Ιουνίου 2026, με στόχο να συγκεντρωθούν παρατηρήσεις από πολίτες, φορείς και εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης. Εφόσον η διαβούλευση ολοκληρωθεί στον προβλεπόμενο χρόνο, το σχέδιο νόμου θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου 2026. Η ψήφιση του Κώδικα θα κλείσει μια εκκρεμότητα δεκαετιών για την τοπική αυτοδιοίκηση, θέτοντας για πρώτη φορά ενιαίο και ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο για όλους τους δήμους και τις περιφέρειες.
