Με σαφή τοποθέτηση απέναντι στην κρίση στα Στενά του Ορμούζ, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε στο podcast «The Rachman Review» των Financial Times, στέλνοντας ξεκάθαρο μήνυμα: η Ευρώπη δεν θα δεχθεί οποιαδήποτε μορφή χρέωσης για τη διέλευση εμπορικών πλοίων από τον στρατηγικό αυτό θαλάσσιο διάδρομο. Παράλληλα, ο Έλληνας πρωθυπουργός προειδοποίησε για σοβαρές οικονομικές συνέπειες αν η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί.
Τι είπε ο Μητσοτάκης για τα Στενά του Ορμούζ
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε κατηγορηματικά ως «καθαρό εκβιασμό» κάθε προσπάθεια επιβολής τελών διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, τονίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποδεχθεί κάτι τέτοιο. Επεσήμανε ότι η αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας είναι θεμελιώδης για το παγκόσμιο εμπόριο, αφού περίπου το 90% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται δια θαλάσσης. Μια αποδοχή χρεώσεων, εξήγησε, θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο που θα υπονόμευε τους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι καμία κυβέρνηση — συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ — δεν φαίνεται να στηρίζει την ιδέα των διοδίων.
Ο πρωθυπουργός ανέδειξε και τον ιδιαίτερο ρόλο της Ελλάδας ως ναυτιλιακής δύναμης, υπενθυμίζοντας ότι η χώρα αντιπροσωπεύει περίπου το 25% της παγκόσμιας ναυτιλίας. Στάθηκε ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «ASPIDES» στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία τελεί υπό ελληνική ηγεσία και έχει ως αποστολή την προστασία εμπορικών πλοίων από επιθέσεις των Χούθι. Αποκάλυψε μάλιστα ότι ελληνικά πλοία έχουν ήδη καταρρίψει drones χρησιμοποιώντας ελληνικά anti-drone συστήματα. Τόνισε ότι τυχόν επέκταση της αποστολής της επιχείρησης και στον Ορμούζ προϋποθέτει πολιτική συμφωνία και κατάπαυση του πυρός.
Ως προς τα κρίσιμα ζητήματα της διεθνούς διαπραγμάτευσης, ο Μητσοτάκης όρισε δύο προτεραιότητες: την αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν και την αποκατάσταση του status quo στον Ορμούζ. Παράλληλα, περιέγραψε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, στην οποία το Ιράν έχει μετατραπεί σε ρυθμιστή ενός στρατηγικού περάσματος από όπου διακινείται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.
Πληθωρισμός, οικονομικές συνέπειες και η θέση της Ελλάδας
Αναφερόμενος στις οικονομικές διαστάσεις της κρίσης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποίησε ότι αν η κρίση στο Ιράν παραταθεί, θα υπάρξουν «σημαντικές επιπτώσεις» στην παγκόσμια οικονομία με επίμονα υψηλό πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη. Υπογράμμισε ότι η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί ακόμα και για το χειρότερο σενάριο, αν και ο ίδιος δήλωσε ότι δεν επιθυμεί να προβλέπει αρνητικές εξελίξεις. Η ακρίβεια, είπε, παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σήμερα. Ήδη ο πληθωρισμός κινείται σε υψηλότερα επίπεδα από ό,τι αναμενόταν, ενώ ελλείψεις σε βασικά αγαθά δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.
Για την Ελλάδα ειδικότερα, ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι η χώρα αξιοποιεί το δημοσιονομικό περιθώριο που έχει δημιουργηθεί χάρη στο υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα του 2025 για στοχευμένα και προσωρινά μέτρα ανακούφισης των πολιτών. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η Ελλάδα είναι σημαντικός εξαγωγέας καυσίμων αεροσκαφών προς την υπόλοιπη Ευρώπη, γεγονός που ενισχύει τη στρατηγική της θέση. Ωστόσο, παραδέχθηκε ότι τα μέτρα αυτά δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν πλήρως το πρόβλημα του κόστους ζωής.
Στο ευρύτερο πλαίσιο, το 10ο Ναυτιλιακό Συνέδριο της Ναυτεμπορικής ανέδειξε με τον πλέον εμφατικό τρόπο ότι η εποχή κατά την οποία η ναυτιλία θεωρούνταν αυτονόητη υποδομή έχει τελειώσει. Από το 2020 και μετά, διαδοχικές κρίσεις — η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ — έχουν αναδείξει τη θάλασσα ως τον πυρήνα της γεωπολιτικής ισχύος. Εκπρόσωποι εφοπλιστών, λιμανιών και αναλυτές συμφώνησαν ότι η Ευρώπη ξύπνησε αργά, έχοντας αποβιομηχανοποιήσει τη ναυπηγική της βάση και αφήσει την Ασία να κυριαρχεί στην παραγωγή πλοίων.
Τι ακολουθεί για τη διπλωματία και την ασφάλεια στον Ορμούζ
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποκτά πιο συγκεκριμένες διαστάσεις μέσα από περιστατικά όπως αυτό του δεξαμενόπλοιου «Agios Fanourios I», υπό σημαία Μάλτας, μήκους 330 μέτρων. Το πλοίο παρέμεινε εγκλωβισμένο στα ανοικτά του Ντουμάι από τα τέλη Απριλίου και κατάφερε να αποπλεύσει στις 10 Μαΐου μόνο αφότου επιτεύχθηκε απευθείας διακρατική συμφωνία με το Ιράν, υπό την επίβλεψη του Ιρακινού Πρωθυπουργού. Η διέλευση που κανονικά διαρκεί πέντε ώρες μετατράπηκε σε διήμερη οδύσσεια, με το πλοίο να σταματά από ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) στο νησί Ορμούζ. Αφέθηκε ελεύθερο μόνο μετά από σωματικό έλεγχο στο πλήρωμα.
Ο διευθυντής επιχειρήσεων Κωνσταντίνος Σακελλαρίδης δήλωσε στο Reuters ότι υπάρχουν λόγοι να πιστεύει κανείς ότι οι Ιρανοί έκαναν τα στραβά μάτια στη διέλευση του πλοίου κατόπιν πιέσεων από το Ιράκ και το Βιετνάμ, επισημαίνοντας ότι «το πλοίο και το φορτίο δεν είχαν καμία σχέση με το Ιράν». Ωστόσο, μόλις βγήκε από τα ιρανικά ύδατα, το πλοίο εγκλωβίστηκε για έξι ημέρες στον ναυτικό αποκλεισμό που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ έξω από τα Στενά, και απελευθερώθηκε τελικά στις 16 Μαΐου έπειτα από διπλωματικές πιέσεις του Βιετνάμ προς την Ουάσινγκτον. Το περιστατικό αυτό αναδεικνύει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τους κινδύνους που αντιμετωπίζει πλέον η διεθνής ναυτιλία, ωθώντας κυβερνήσεις και εταιρείες να διαπραγματεύονται απευθείας με την Τεχεράνη.
