Τα σχέδια του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΔΝΟ) για την αποκαρβονοποίηση της ναυτιλίας χαρακτήρισε «ουτοπικά» ο Ιωάννης Ξύλας, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Ariston Navigation, μιλώντας στο 10ο Ναυτιλιακό Συνέδριο της Ναυτεμπορικής. Ο Ξύλας άσκησε δριμεία κριτική στον τρόπο που διαμορφώνεται το πλαίσιο αποκαρβονοποίησης, τονίζοντας ότι οι επιστήμονες και οι μηχανικοί έχουν παραχωρήσει τη θέση τους σε πολιτικούς και φορολογικές σκοπιμότητες. Η παρέμβασή του ανέδειξε τα σοβαρά τεχνικά και πρακτικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα εναλλακτικά καύσιμα που προτείνονται ως λύσεις για τον κλάδο. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπάρχει κανένα καύσιμο μηδενικών εκπομπών που να είναι ταυτόχρονα διαθέσιμο, ασφαλές, οικονομικά βιώσιμο και ικανό να κλιμακωθεί σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τα εναλλακτικά καύσιμα υπό αμφισβήτηση
Ο Ιωάννης Ξύλας εξέτασε διεξοδικά την περιβαλλοντική αποτύπωση κάθε καυσίμου, από την παραγωγή έως την καύση. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) βοηθά στη συμμόρφωση με τα όρια εκπομπών θείου και αζώτου, όμως το συνολικό του όφελος για τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα παραμένει επιστημονικά αμφιλεγόμενο. Παρά ταύτα, θεωρείται μεταβατική λύση, στην οποία έχουν ήδη επενδυθεί τεράστια κεφάλαια από τον κλάδο. Το υγραέριο (LPG) εμφανίζει ελαφρώς χαμηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε σχέση με τα συμβατικά καύσιμα, αλλά το συνολικό περιβαλλοντικό του όφελος παραμένει περιορισμένο, όπως και η διαθεσιμότητά του.
Σκληρή ήταν η κριτική για το υδρογόνο ως ναυτιλιακό καύσιμο. Σήμερα, το σύνολο σχεδόν της παραγωγής του προέρχεται από φυσικό αέριο ή άνθρακα, με αποτέλεσμα να παράγονται υψηλές εκπομπές ήδη στα αρχικά στάδια. Το «πράσινο υδρογόνο», που απαιτεί ηλεκτρική ενέργεια αποκλειστικά από ανανεώσιμες πηγές, παραμένει εξαιρετικά σπάνιο και ακριβό. Η αποθήκευση και μεταφορά του παρουσιάζουν σοβαρές τεχνικές δυσκολίες και κινδύνους ασφαλείας, ενώ μελέτες δείχνουν ότι η διαρροή υδρογόνου στην ατμόσφαιρα συμβάλλει η ίδια στην υπερθέρμανση του πλανήτη.
Ανάμεσα στα καύσιμα που αναλύθηκαν, η αμμωνία προκάλεσε την πιο έντονη ανησυχία. Παράγεται από υδρογόνο με προσθήκη αζώτου, οπότε για να θεωρηθεί «πράσινη» χρειάζεται πράσινο υδρογόνο, το οποίο σήμερα είναι δύσκολο και ακριβό να παραχθεί. Ως καύσιμο, είναι εξαιρετικά τοξική και δύσκολη στη διαχείριση στο περιβάλλον ενός πλοίου — ακόμα και μια μικρή διαρροή μπορεί να αποβεί μοιραία για το πλήρωμα. Πρόσφατη μελέτη του MIT εκτιμά ότι η ευρεία χρήση αμμωνίας στη ναυτιλία ενδέχεται να οδηγήσει σε έως και 600.000 πρόωρους θανάτους ετησίως λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης από οξείδια αζώτου.
Μεθανόλη και βιοκαύσιμα: Τα ίδια αδιέξοδα
Η μεθανόλη παρουσιάζεται ως πιο εύχρηστη επιλογή, καθώς η διαχείρισή της είναι απλούστερη σε σχέση με τα υπόλοιπα εναλλακτικά καύσιμα. Ωστόσο, παράγεται σήμερα σχεδόν αποκλειστικά από ορυκτές πηγές. Για να αποκτήσει «πράσινο» χαρακτήρα, χρειάζεται ταυτόχρονα πράσινο υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα δεσμευμένο απευθείας από την ατμόσφαιρα, κάτι που σήμερα υφίσταται μόνο σε εξαιρετικά μικρή κλίμακα παγκοσμίως. Αυτή η διπλή εξάρτηση καθιστά πρακτικά ανέφικτη τη μαζική παραγωγή πράσινης μεθανόλης στο ορατό μέλλον.
Τα βιοκαύσιμα αξιολογήθηκαν ως δυνητικές μεταβατικές λύσεις, αλλά και για αυτά η αβεβαιότητα παραμένει μεγάλη. Τα βιοκαύσιμα πρώτης γενιάς ανταγωνίζονται άμεσα τη βιομηχανία τροφίμων και συνδέονται με αποψίλωση δασών, δημιουργώντας σοβαρά περιβαλλοντικά και ηθικά ζητήματα. Τα πιο προηγμένα βιοκαύσιμα αντιμετωπίζουν με τη σειρά τους έντονο ανταγωνισμό από τη βιομηχανία της αεροπορίας, η οποία επίσης τα διεκδικεί για τη δική της αποκαρβονοποίηση. Συνολικά, το περιβαλλοντικό όφελος των βιοκαυσίμων παραμένει αβέβαιο και η επάρκεια της προσφοράς τους αμφίβολη.
Πολιτικοί στόχοι έναντι τεχνικής πραγματικότητας
Πέρα από την ανάλυση των καυσίμων, ο Ιωάννης Ξύλας έθεσε ένα βαθύτερο ζήτημα για τον τρόπο χάραξης της ναυτιλιακής πολιτικής σε παγκόσμιο επίπεδο. Κατά τον ίδιο, οι επιστήμονες και οι μηχανικοί — αυτοί που κατανοούν τις πραγματικές τεχνικές δυνατότητες — έχουν παραμεριστεί υπέρ πολιτικών σχεδιασμών, και η φορολόγηση φαίνεται να είναι ο κύριος στόχος του σχεδίου. Η θέση αυτή απηχεί ευρύτερες ανησυχίες στον ναυτιλιακό κλάδο σχετικά με το αν οι δεσμεύσεις του ΔΝΟ για μηδενικές εκπομπές έχουν ρεαλιστικό τεχνολογικό υπόβαθρο. Τα σχέδια αποκαρβονοποίησης, όπως διαμορφώνονται σήμερα, απαιτούν παράλληλες επιστημονικές επιτεύξεις σε πολλά μέτωπα — παραγωγή πράσινης ενέργειας, τεχνολογία αποθήκευσης, υποδομή διανομής — σε χρονικό ορίζοντα που ο Πρόεδρος της Ariston Navigation θεωρεί ρητά ουτοπικό.
