Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιχειρεί να σβήσει το τελευταίο απόλυτο όριο της ανθρώπινης εμπειρίας: τον θάνατο. Ο κλάδος που έχει λάβει την ονομασία Grief Tech — Τεχνολογία Πένθους — δίνει τη δυνατότητα στους ζωντανούς να συνομιλούν με ψηφιακά ομοιώματα αγαπημένων προσώπων που έχουν φύγει από τη ζωή. Αυτά τα λεγόμενα deadbots, ή «ψηφιακά φαντάσματα», δεν αποτελούν πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας: εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο τα χρησιμοποιούν ήδη, ενώ οι εταιρείες του κλάδου καταγράφουν ραγδαία αύξηση κερδών. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι πλέον ηθικό, ψυχολογικό και υπαρξιακό: τι συμβαίνει όταν οι νεκροί δεν φεύγουν ποτέ πραγματικά;
Πώς δημιουργείται ένα ψηφιακό φάντασμα
Η διαδικασία δημιουργίας ενός deadbot είναι, σε τεχνικό επίπεδο, σχετικά απλή. Ο χρήστης τροφοδοτεί ένα εξελιγμένο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης με τα γραπτά μηνύματα, τα email, τις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ηχητικά αρχεία του αγαπημένου προσώπου που έχει χάσει. Μέσα σε λίγες ώρες, ο αλγόριθμος αναλύει και «μαθαίνει» τον τρόπο σκέψης του, το συντακτικό του, το χιούμορ του και ακόμα και τη χροιά της φωνής του. Το αποτέλεσμα είναι ένα ψηφιακό ομοίωμα ικανό να «επικοινωνεί» με τον επιζώντα χρησιμοποιώντας τις εκφράσεις και τις ιδιοτροπίες του αποθανόντος. Η μη αναστρέψιμη γραμμή του θανάτου, αυτή που για αιώνες σήμαινε οριστικό αποχωρισμό, φαίνεται να θολώνει.
Αυτό που διαχωρίζει τα σύγχρονα deadbots από απλούς αυτοματισμούς είναι η χρήση Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) στον πυρήνα τους. Δεν αναπαράγουν έτοιμες, προκατασκευασμένες απαντήσεις, αλλά συνθέτουν ολοκαίνουργιες προτάσεις σε πραγματικό χρόνο. Έχουν την ικανότητα να επιχειρηματολογούν, να αναλύουν τα συναισθήματα του ζωντανού συνομιλητή τους και να προσαρμόζουν τον τόνο τους ανάλογα με τη διάθεσή του. Αν ένας χρήστης γράψει «σήμερα είχα μια πολύ δύσκολη μέρα στη δουλειά», το ψηφιακό φάντασμα του αγαπημένου του θα ανταποκριθεί χρησιμοποιώντας τις δικές του αυθεντικές εκφράσεις, τις δικές του συμβουλές και τις κοινές τους αναμνήσεις.
Αυτή η δυνατότητα άμεσης, προσαρμοστικής αλληλεπίδρασης δημιουργεί αυτό που οι ειδικοί χαρακτηρίζουν ως μια «συγκλονιστική — και δυνητικά επικίνδυνη — ψευδαίσθηση ζωντανής παρουσίας». Το ψηφιακό είδωλο δεν λειτουργεί ως στατική αναμνηστική εφαρμογή, αλλά ως ένας διαρκώς εξελισσόμενος, διαδραστικός συνομιλητής που μπορεί να ανταποκριθεί σε οποιαδήποτε ερώτηση ή συνθήκη. Η τεχνολογία, έτσι, μετατρέπει το πένθος από μια διαδικασία αποδοχής σε μια διαρκή ψηφιακή συνδιαλλαγή.
Ποιοι καταφεύγουν στο Grief Tech και γιατί
Ο κλάδος του Grief Tech αναπτύσσεται ραγδαία σε παγκόσμιο επίπεδο, με τον αριθμό των χρηστών να υπολογίζεται ήδη σε εκατοντάδες χιλιάδες. Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον χώρο βλέπουν τα κέρδη τους να εκτινάσσονται, καθώς εκμεταλλεύονται μια ανάγκη που είναι τόσο παλιά όσο και η ανθρωπότητα: την επιθυμία να απαλύνει κανείς τον πόνο της απώλειας. Οι ειδικοί που μελετούν το προφίλ των χρηστών έχουν εντοπίσει συγκεκριμένες κατηγορίες ανθρώπων που στρέφονται σε αυτά τα εργαλεία, με κοινό τόπο τη βαρύτητα της απώλειας που βιώνουν.
Στην πιο συχνή κατηγορία ανήκουν γονείς που έχασαν ξαφνικά τα παιδιά τους και αδυνατούν να διαχειριστούν το αρχικό, διαλυτικό σοκ. Δεύτερη κατηγορία αποτελούν σύντροφοι που, μετά από δεκαετίες κοινής πορείας, βιώνουν μια ακραία, ισοπεδωτική μοναξιά. Σε πολλές περιπτώσεις, πρόκειται για ανθρώπους που δεν πρόλαβαν να αποχαιρετήσουν τον δικό τους άνθρωπο λόγω ενός αιφνίδιου γεγονότος — ενός ατυχήματος ή μιας καρδιακής προσβολής — και αναζητούν απεγνωσμένα μια τελευταία ευκαιρία για ένα «αντίο». Η ψυχολογική ανάγκη που κρύβεται πίσω από αυτή την επιλογή είναι βαθιά και αληθινή, έστω κι αν το μέσο που τη διαχειρίζεται παραμένει βαθύτατα αμφιλεγόμενο.
Παράλληλα, οι ειδικοί παρατηρούν την ανάδυση μιας νέας, προληπτικής κατηγορίας χρηστών: ηλικιωμένοι ή σοβαρά ασθενείς άνθρωποι που δημιουργούν από νωρίς το δικό τους ψηφιακό ομοίωμα, ώστε να «παραμένουν» κοντά στους αγαπημένους τους και μετά τον θάνατό τους. Αυτή η εξέλιξη εγείρει ερωτήματα που υπερβαίνουν κατά πολύ την τεχνολογική πρόοδο και αγγίζουν το πεδίο της ηθικής, της ψυχολογίας και του δικαίου. Η ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία με τους χαμένους αγαπημένους μετατρέπεται, μέσα από τα deadbots, σε ένα νέο, άγνωστο είδος πένθους — ένα πένθος που δεν έχει τέλος.
