Αυστηρή προειδοποίηση εξέδωσε ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) για την παράνομη προβολή συνταγογραφούμενων φαρμάκων αδυνατίσματος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ανακοίνωση έρχεται ως άμεση αντίδραση στην εκτεταμένη δραστηριότητα γιατρών, επαγγελματιών υγείας και influencers που διαφημίζουν σκευάσματα απώλειας βάρους υπό το πρόσχημα της ενημέρωσης. Ο οργανισμός τονίζει ότι τέτοιες πρακτικές απαγορεύονται ρητά από τη νομοθεσία και θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
Τι απαγορεύεται: Συνταγογραφούμενα και υπό έρευνα φάρμακα
Ο ΕΟΦ διακρίνει δύο κατηγορίες φαρμάκων που αποτελούν πεδίο παράνομης δραστηριότητας. Η πρώτη κατηγορία αφορά τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, για τα οποία η άμεση ή έμμεση προβολή στο ευρύ κοινό απαγορεύεται με απόλυτο τρόπο. Αυτή η απαγόρευση ισχύει ανεξαρτήτως του τρόπου προβολής — δηλαδή καλύπτει τόσο τη ρητή αναφορά στο εμπορικό όνομα του φαρμάκου όσο και την έμμεση προώθησή του μέσω αναφοράς στη δραστική ουσία του. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει ακριβώς στο να αποτρέψει φαινόμενα «παράθυρου», όπου η πληροφορία για το φάρμακο παρουσιάζεται σαν γενική επιστημονική ενημέρωση ενώ ουσιαστικά λειτουργεί ως διαφήμιση.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά τα υπό έρευνα φάρμακα — δηλαδή σκευάσματα που βρίσκονται ακόμη σε φάση κλινικών μελετών και δεν διαθέτουν άδεια κυκλοφορίας. Για αυτά, οποιαδήποτε αναφορά ή προβολή τους στο κοινό ως θεραπευτικές λύσεις είναι εξ ορισμού παράνομη. Το γεγονός ότι ένα φάρμακο βρίσκεται υπό έρευνα δεν σημαίνει ότι έχει αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα ή ασφάλεια — αντιθέτως, η κλινική έρευνα υπάρχει ακριβώς για να διαπιστωθεί αν το σκεύασμα πληροί αυτές τις προϋποθέσεις. Ωστόσο, αρκετά από αυτά τα φάρμακα κυκλοφορούν ήδη στα social media με εντυπωσιακές παρουσιάσεις που παραπλανούν τους καταναλωτές.
Ο ΕΟΦ τονίζει επίσης ότι η ενημέρωση του κοινού για νόσους — όπως η παχυσαρκία — επιτρέπεται μόνο σε γενικό πλαίσιο. Οποιαδήποτε αναφορά σε συνταγογραφούμενα ή υπό έρευνα φάρμακα, ή σε δραστικές ουσίες που παραπέμπουν σε αυτά, εκτός αυτού του πλαισίου θεωρείται παράβαση της νομοθεσίας. Αυτή η διευκρίνιση είναι κρίσιμη γιατί πολλοί γιατροί και influencers επικαλούνται ακριβώς τον εκπαιδευτικό ή ενημερωτικό χαρακτήρα των αναρτήσεών τους για να αποφύγουν τις ευθύνες.
Κίνδυνοι από παράνομα δίκτυα και αδειοτημένα σκευάσματα
Πέρα από το ζήτημα της διαφήμισης, ο ΕΟΦ εστιάζει ιδιαίτερα στους κινδύνους που προκύπτουν από την προμήθεια φαρμάκων μέσω παράνομων δικτύων διανομής. Η αυξημένη ζήτηση για φάρμακα αδυνατίσματος, που τροφοδοτείται εν μέρει από τη διαδικτυακή τους προβολή, ωθεί πολλούς καταναλωτές να αναζητούν τα σκευάσματα αυτά σε μη ελεγχόμενες αγορές. Η αγορά φαρμάκων από παράνομα κανάλια — όπως ανεπίσημα ηλεκτρονικά καταστήματα ή ιδιώτες — ενέχει πολλαπλούς κινδύνους για τον καταναλωτή, αφού δεν υπάρχει καμία εγγύηση για την ταυτότητα, την ποιότητα ή την ασφάλεια του προϊόντος.
Παράλληλα, ο οργανισμός προειδοποιεί για τους κινδύνους που συνεπάγεται η χρήση μη αδειοτημένων φαρμάκων χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Φάρμακα που δεν έχουν λάβει άδεια κυκλοφορίας δεν έχουν υποβληθεί στους απαραίτητους ελέγχους ασφάλειας και αποτελεσματικότητας από τις αρμόδιες αρχές. Η λήψη τους χωρίς συνταγή και χωρίς ιατρική παρακολούθηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα ή ακόμα και να επιδεινώσει υπάρχουσες παθήσεις. Ο ΕΟΦ υπογραμμίζει ότι αυτοί οι κίνδυνοι αφορούν τη δημόσια υγεία στο σύνολό της και δεν περιορίζονται σε μεμονωμένες περιπτώσεις.
Το φαινόμενο της παράνομης προβολής φαρμάκων αδυνατίσματος από επαγγελματίες υγείας και διάσημα πρόσωπα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει λάβει ιδιαίτερες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια. Η εμπιστοσύνη που το κοινό δείχνει σε γιατρούς ή σε γνωστά πρόσωπα καθιστά τις συστάσεις τους ιδιαίτερα επιδραστικές — και, κατ’ επέκταση, την παράνομη διαφήμιση ιδιαίτερα αποτελεσματική αλλά και επικίνδυνη. Ο ΕΟΦ ζητά από τους καταναλωτές να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε τέτοιου είδους περιεχόμενο.
Τι ακολουθεί
Με την έκδοση της ανακοίνωσης, ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων στέλνει σαφές μήνυμα τόσο στους επαγγελματίες υγείας όσο και στους influencers που δραστηριοποιούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η εφαρμογή της νομοθεσίας για τη διαφήμιση φαρμάκων παραμένει ευθύνη του οργανισμού, ο οποίος έχει αρμοδιότητα να λαμβάνει μέτρα κατά των παραβατών. Οι καταναλωτές καλούνται να μην αναζητούν ούτε να αγοράζουν φάρμακα αδυνατίσματος χωρίς ιατρική συνταγή και να απευθύνονται αποκλειστικά σε αδειοτημένα φαρμακεία και εξουσιοδοτημένους επαγγελματίες υγείας για οποιαδήποτε θεραπευτική αγωγή.
