Μυστικά έγγραφα, κωδικές ονομασίες και παρασκηνιακές συναντήσεις που δεν άφηναν ίχνος σε ηλεκτρονικά μηνύματα. Αυτή είναι η εικόνα που αναδύεται από το τέταρτο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό», μιας εκτενούς σειράς που υπογράφουν η Ελένη Βαρβιτσιώτη και η Βικτώρια Δενδρινού για τον ΣΚΑΪ. Αποκαλύπτεται για πρώτη φορά ότι οι δανειστές — Ευρωπαϊκή Ένωση, ΔΝΤ και ΕΚΤ — είχαν στα χέρια τους, ήδη από το 2015, δύο λεπτομερή σχέδια έκτακτης ανάγκης για την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Το πρώτο λειτουργούσε ως προσχέδιο υπό τον κωδικό «Ένταξη Κροατίας στην ΕΕ», ενώ το δεύτερο και τελικό αποκτούσε την κωδική ονομασία που έμελλε να μείνει στην ιστορία: «Αλβανία». Η χώρα βρέθηκε εκείνο το καλοκαίρι πιο κοντά από ποτέ σε μια ανατροπή ιστορικών διαστάσεων.
Ο Κώδικας «Αλβανία»: Ένα Σχέδιο 139 Σελίδων για την Έξοδο από το Ευρώ
Το τελικό σχέδιο «Αλβανία» δεν ήταν μια απλή σκιαγράφηση ενδεχομένων. Αριθμούσε 139 σελίδες και ανέλυε με χειρουργική ακρίβεια τα σενάρια που θα ακολουθούσαν σε περίπτωση ελληνικής χρεοκοπίας: από τη στάση πληρωμών και τη διαχείριση εξόδου από το ευρώ, μέχρι την επιβολή capital controls και την εισαγωγή νέου εθνικού νομίσματος. Το σχέδιο ήταν τόσο λεπτομερές, ώστε οι αρμόδιοι αξιωματούχοι γνώριζαν ακόμα και ποιες χώρες θα έστελναν στρατιωτικά αεροσκάφη για να απομακρύνουν τους ξένους τουρίστες από την Ελλάδα. Παράλληλα, ο Βίζερ αποκαλύπτει ότι όλες οι συνομιλίες και η ανταλλαγή εγγράφων πραγματοποιούνταν αποκλειστικά πρόσωπο με πρόσωπο, χωρίς ηλεκτρονική αλληλογραφία, προκειμένου να μην υπάρχει κανένα ψηφιακό αποτύπωμα.
Για να αποφύγουν τυχόν διαρροές, οι αρμόδιοι αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες συναντώνταν με το πρόσχημα ότι συζητούν για την ένταξη της Κροατίας στην ΕΕ — ένα εντελώς άσχετο θέμα που χρησίμευε ως άλλοθι. Ωστόσο, πίσω από αυτή την κάλυψη, διαμορφωνόταν το πιο φιλόδοξο και επικίνδυνο σχέδιο που είχε ποτέ συνταχθεί για ένα κράτος-μέλος της Ευρωζώνης. Σε αυτό το πλαίσιο, η απόλυτη μυστικότητα δεν ήταν επιλογή αλλά αναγκαιότητα, καθώς οποιαδήποτε διαρροή θα μπορούσε να προκαλέσει πανικό στις αγορές και αποσταθεροποίηση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος. Η Ελλάδα αγνοούσε επί μακρόν ότι οι εταίροι της δεν σχεδίαζαν μόνο τη διάσωσή της αλλά και την έξοδό της.
Ο Γιούνκερ, ο Τσίπρας και η Απόρριψη της Φορολόγησης των Εφοπλιστών
Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά στοιχεία του ντοκιμαντέρ αφορά τις κρίσιμες συνομιλίες του Ιουνίου 2015 μεταξύ του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και του προέδρου της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Το ζητούμενο ήταν να καλυφθεί ένα χρηματοδοτικό κενό 380 εκατομμυρίων ευρώ, και ο Γιούνκερ πρότεινε μια εναλλακτική που ήταν οικονομικά ισοδύναμη με τις επίμαχες περικοπές συντάξεων: τη φορολόγηση των εφοπλιστών. Ο Τσίπρας αρνήθηκε, κι ο Γιούνκερ αντέδρασε με μια φράση που αποτυπώνει όλη την ειρωνεία της κατάστασης: «Εγώ είμαι κεντροδεξιός, εσύ αριστερός. Οκ…». Η απόρριψη αυτής της πρότασης παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της ελληνικής κρίσης χρέους.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι μαρτυρίες για τον ρόλο του εκπροσώπου του ΔΝΤ στην Ευρώπη, Πολ Τόμσεν, ο οποίος αρνήθηκε να μιλήσει στο ντοκιμαντέρ. Ο Πιερ Μοσκοβισί τον χαρακτήρισε «πολύ σκληρό απέναντι στην Αθήνα», ενώ ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας ανέφερε ότι η εμπιστοσύνη μεταξύ Τόμσεν και Αθήνας είχε διαταραχθεί ανεπανόρθωτα. Σύμφωνα με τον Στουρνάρα, ο Τόμσεν πίστευε ακράδαντα ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να αντέξει την πειθαρχία του ευρώ και επιδίωκε να πείσει και το Βερολίνο ότι η χώρα δεν έπρεπε να παραμείνει στην Ευρωζώνη. Ωστόσο, εκείνο που ξεχωρίζει είναι η σφοδρή κριτική του τότε υπουργού Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτου, ο οποίος χαρακτήρισε «μεγάλο λάθος της Λαγκάρντ» τον διορισμό του Τόμσεν στη θέση αυτή, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «δεν τον ένοιαζε η αλήθεια και τα οικονομικά στοιχεία — ήταν πολιτικός».
Παράλληλα, ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας Κλάους Ρέγκλινγκ προκάλεσε αίσθηση με μια παρατήρηση που λίγοι θα περίμεναν να ακούσουν: ότι «το ΔΝΤ κέρδισε μερικά δισεκατομμύρια ευρώ από το ελληνικό μνημόνιο». Η δήλωση αυτή ρίχνει νέο φως στη φύση των σχέσεων μεταξύ των θεσμών και της Ελλάδας, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από κάθε πρόγραμμα «διάσωσης» κρύβονται και οικονομικά συμφέροντα για τους δανειστές. Σε αυτό το πλαίσιο, το ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» δεν αρκείται στην αφήγηση γεγονότων αλλά θέτει ερωτήματα που η επίσημη ιστορία της κρίσης άφησε αναπάντητα. Η Ελλάδα του 2015 δεν ήταν μόνο μια χώρα σε οικονομικό αδιέξοδο — ήταν και το πεδίο δοκιμής μιας Ευρώπης που ήταν έτοιμη να θυσιάσει ένα μέλος της για να σώσει τον εαυτό της.
