Η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων βρίσκεται στο επίκεντρο σοβαρής ανησυχίας μετά τα αποτελέσματα νέας έρευνας που παρουσιάστηκε από την Αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη και τη UNICEF, στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας. Τα δεδομένα αποκαλύπτουν μια βαθιά «αόρατη» ψηφιακή κρίση που επηρεάζει χιλιάδες νέους σε ολόκληρη την Ελλάδα. Το φαινόμενο του doomscrolling — η συνεχής κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων και περιεχομένου στα social media — έχει πλέον αγγίξει ανησυχητικά ποσοστά στον νεανικό πληθυσμό.
Τι έδειξε η έρευνα για το doomscrolling
Τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν αποτυπώνουν μια εικόνα που δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. 3 στους 4 νέους βιώνουν το φαινόμενο του doomscrolling, ενώ το 42% συνεχίζει να σκρολάρει παρότι το περιεχόμενο του προκαλεί άγχος. Πάνω από τους μισούς συμμετέχοντες παραδέχονται ότι η συνήθεια αυτή επηρεάζει αρνητικά τη διάθεση, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή τους. Παράλληλα, το 89,2% των νέων χρησιμοποιεί καθημερινά τα social media, ενώ το 76,1% τα θεωρεί πλέον κύρια πηγή ενημέρωσης.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα δεδομένα που αφορούν τον ψηφιακό εγκλωβισμό των νέων. Το 60,3% δηλώνει ότι χάνει την αίσθηση του χρόνου κατά τη διάρκεια του scrolling, ενώ το 81,3% αναγνωρίζει ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών ενισχύουν εσκεμμένα αυτή τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με την έρευνα της Marc, το 38,3% δηλώνει ότι κάνει doomscrolling πολύ ή αρκετά συχνά, ενώ το 51,8% των νέων ηλικίας 17-24 ετών δηλώνει ότι τα social media αυξάνουν σημαντικά το άγχος για την κοινωνία και το μέλλον. Τα ποσοστά αυτά σχηματίζουν μια ολοκληρωμένη εικόνα ενός φαινομένου που έχει ξεφύγει από τον έλεγχο.
Ο ψυχίατρος παιδιών και εφήβων Θάνος Κανελλόπουλος εξήγησε τους νευροβιολογικούς μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από το φαινόμενο. «Ο παιδικός και εφηβικός εγκέφαλος είναι πολύ ευαίσθητος στην ανάπτυξη. Το doomscrolling επηρεάζει τον προμετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου που βρίσκεται σε ανάπτυξη και ελέγχει την παρόρμηση και τη λογική», τόνισε ο ειδικός. Επιπλέον, επειδή το φαινόμενο προκαλεί άγχος, εκκρίνεται κορτιζόλη, η ορμόνη του στρες, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που είναι δύσκολο να σπάσει. Ο κ. Κανελλόπουλος συνέδεσε το doomscrolling με άγχος, διαταραχές ύπνου και κατάθλιψη.
Αντιδράσεις και πλαίσιο της ανακοίνωσης
Η Ειρήνη Αγαπηδάκη χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «πραγματικά ανησυχητικά» και ζήτησε άμεση δράση. «Στο μέλλον θα έχουμε πρόβλημα, όχι μόνο ψυχικής υγείας αλλά και Δημοκρατίας. Θα έχουμε πολίτες που δεν θα μπορούν να ελέγξουν αν κάτι είναι αλήθεια ή ψέμα, σωστό ή λάθος», δήλωσε η Αναπληρώτρια Υπουργός, υπογραμμίζοντας τις ευρύτερες κοινωνικές συνέπειες του φαινομένου. Η ίδια επεσήμανε ότι «το doomscrolling είναι βασισμένο στον βιολογικό μηχανισμό των εθιστικών ναρκωτικών ουσιών», ανεβάζοντας τον πήχη της σοβαρότητας. «Δεν μπορούμε να στερήσουμε από μία γενιά την ευκαιρία στη σκέψη», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Ο Διπλωματικός Εκπρόσωπος της UNICEF στην Ελλάδα, Ghassan Khalil, έδωσε έμφαση στο δικαίωμα των παιδιών να έχουν φωνή και στην ενδυνάμωση των οικογενειών. «Όταν ένας έφηβος μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς φόβο ή στίγμα, όταν ένας γονέας έχει τα εργαλεία να στηρίξει καλύτερα το παιδί του, τότε κάνουμε ένα ουσιαστικό βήμα προς μια κοινωνία πιο συμπεριληπτική και πιο φιλική προς τα παιδιά», δήλωσε ο ίδιος. Ο κ. Χαλίλ σημείωσε επίσης ότι το πρόγραμμα «βρίσκεται στην καρδιά της Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Παιδιού», δίνοντας διεθνή διάσταση στην πρωτοβουλία.
Η Αγαπηδάκη τόνισε επίσης ότι η κατάσταση δεν αφορά μόνο την υγεία αλλά και την παιδεία και τον θεσμό της οικογένειας, που αποτελούν «θεμελιώδεις προτεραιότητες της κυβέρνησης». Οι πολιτικές πρόληψης, σύμφωνα με την ίδια, οφείλουν να ξεκινούν από τον πυρήνα της κοινωνίας, δηλαδή «την οικογένεια και το σχολείο». Η αναφορά αυτή υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συντονισμένη δράση σε πολλαπλά επίπεδα και όχι μεμονωμένες παρεμβάσεις.
Τι ακολουθεί με την Εθνική Δράση
Βασικός στόχος της Εθνικής Δράσης Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, που υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας και τη UNICEF, είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση νέων, γονέων και εκπαιδευτικών για την καλλιέργεια υγιών ψηφιακών συνηθειών. Στο πλαίσιο της δράσης εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα πανελλαδικά ένα δομημένο σύστημα υποστήριξης γονέων, το Πρόγραμμα Triple P, με τη συμμετοχή 231 επαγγελματιών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ενδείξεις υπερβολικού doomscrolling περιλαμβάνουν αυξημένο άγχος, ευερεθιστότητα, δυσκολία στον ύπνο, μειωμένη συγκέντρωση στο σχολείο και απροθυμία απομάκρυνσης από τις ηλεκτρονικές συσκευές — συμπτώματα που οι γονείς καλούνται να αναγνωρίσουν έγκαιρα.
