Με βαθύ κοινωνικό προβληματισμό και σύγχρονη θεματολογία ξεκίνησαν σήμερα για τους υποψηφίους των ΓΕΛ οι Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026, με το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας να δίνει τον τόνο. Οι χιλιάδες μαθητές που κάθισαν σήμερα στις αίθουσες των εξεταστικών κέντρων ανά την Ελλάδα αντιμετώπισαν ένα θέμα που άγγιξε ζητήματα βαθιά ριζωμένα στη σύγχρονη πραγματικότητα: τη μοναξιά, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τη σχέση ανάμεσα σε νέους και ηλικιωμένους. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις καθηγητών και εκπαιδευτικών, το θέμα κρίνεται επίκαιρο, ενδιαφέρον και χωρίς ιδιαίτερες παγίδες για τους καλά προετοιμασμένους υποψηφίους.
Το κεντρικό θέμα: Μοναξιά, υπογεννητικότητα και ανθρώπινες σχέσεις
Το βασικό πληροφοριακό κείμενο που δόθηκε στους υποψηφίους εστίαζε στην παγκόσμια κρίση υπογεννητικότητας, αναδεικνύοντάς την ως πολυδιάστατο φαινόμενο που ξεπερνά τα στενά οικονομικά όρια. Το κείμενο παρουσίαζε την πτώση των γεννήσεων όχι απλώς ως δημογραφικό πρόβλημα, αλλά ως σύμπτωμα βαθύτερης κοινωνικής και υπαρξιακής κρίσης. Μέσα από αναφορές σε διεθνείς έρευνες και δημοσιεύματα, συνέδεε τη μείωση των γεννήσεων με την αναπτυσσόμενη κουλτούρα της απομόνωσης, την επίδραση των social media στις ανθρώπινες σχέσεις και την αβεβαιότητα που ορίζει την καθημερινότητα των νέων ανθρώπων στην εποχή της «πολυκρίσης». Η θεματολογία αυτή είναι τυπικά συνδεδεμένη με την ύλη της Α’ Λυκείου, ωστόσο απηχεί ενότητες και από τις υπόλοιπες τάξεις, καθιστώντας το θέμα προσιτό για το σύνολο των υποψηφίων. Η περίληψη, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ήταν εστιασμένη σε ένα σαφές ερώτημα που εντοπιζόταν εύκολα μέσα στο κείμενο, ενώ τα ερωτήματα θεωρίας παρουσίαζαν διαφάνεια και δεν έκρυβαν ασάφειες.
Παράλληλα, το δεύτερο κείμενο προερχόταν από έργο του σημαντικού Έλληνα φιλοσόφου Ε.Π. Παπανούτσου και ανέδειχνε με τρόπο ουσιαστικό τη σημασία της συνύπαρξης νεότητας και γήρατος. Ο Παπανούτσος υποστήριζε ότι μια κοινωνία που λειτουργεί υγιώς χρειάζεται ταυτόχρονα τη δυναμική της αλλαγής, που φέρνουν οι νέοι, και τη σοφία της εμπειρίας, που κατέχουν οι ηλικιωμένοι. Το κείμενο αυτό απέρριπτε ξεκάθαρα τα στερεότυπα που ταυτίζουν αποκλειστικά τους νέους με την πρόοδο και τους ηλικιωμένους με τη στασιμότητα, τοποθετώντας και τις δύο γενεές ως αναγκαίους και συμπληρωματικούς πυλώνες της κοινωνικής ζωής. Η επιλογή του συγκεκριμένου αποσπάσματος ενισχύει τον κοινωνικό χαρακτήρα των φετινών θεμάτων και δίνει αφορμή για γόνιμο προβληματισμό.
Ο Εμπειρίκος και το αισιόδοξο λογοτεχνικό μήνυμα
Το λογοτεχνικό κείμενο των φετινών εξετάσεων ήταν ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου με τίτλο «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει», ένα έργο με έντονο προτρεπτικό και αισιόδοξο χαρακτήρα. Το ποίημα του Εμπειρίκου συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα, στέλνοντας ένα δυνατό μήνυμα στη νέα γενιά: η πραγματική ζωή ορίζεται από την ενεργητική συμμετοχή, τη διάθεση για δημιουργία και την αντίσταση στην απάθεια. Από εξεταστική άποψη, οι εκπαιδευτικοί εκτιμούν ότι το ποίημα είναι κατανοητό και εύκολα διαχειρίσιμο ως προς τα νοήματά του, χωρίς ιδιαίτερες ερμηνευτικές δυσκολίες. Ωστόσο, η επιλογή του Εμπειρίκου — ενός εκπροσώπου του ελληνικού σουρεαλισμού — αποτελεί μια έξυπνη επιλογή της επιτροπής, που συνδυάζει την προσβασιμότητα του κειμένου με το βάθος του συγγραφικού ύφους. Το λογοτεχνικό κείμενο εντάσσεται αρμονικά στο συνολικό θεματικό πλαίσιο των εξετάσεων, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο ερωτημάτων γύρω από τη ζωή, τις σχέσεις και την ανθρώπινη ύπαρξη.
Σε αυτό το πλαίσιο, το παραγωγικό σκέλος των εξετάσεων — το οποίο παραδοσιακά συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος του ενδιαφέροντος — κάλεσε τους μαθητές να συντάξουν άρθρο για σχολική εφημερίδα. Το θέμα ζητούσε από τους υποψηφίους να αναλύσουν τους λόγους για τους οποίους η μοναξιά αυξάνεται στη σύγχρονη κοινωνία, αλλά και να προτείνουν τρόπους συνεργασίας μεταξύ νέων και ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, με στόχο την καταπολέμηση της απομόνωσης και για τις δύο γενεές. Πρόκειται για ένα ερώτημα ανοικτό, που επιτρέπει στους μαθητές να αξιοποιήσουν τόσο τα δεδομένα από τα κείμενα που διάβασαν όσο και τις προσωπικές τους εμπειρίες και παρατηρήσεις. Σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, το θέμα Δ’ έχει ξεκάθαρη δομή, με απαντήσεις που μπορούν να διαμορφωθούν φυσικά και χωρίς αγχώδη αναζήτηση πληροφοριών εκτός του εξεταστικού υλικού.
Συνολικά, οι φετινές εξετάσεις στη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία αφήνουν μια θετική εντύπωση: οι υποψήφιοι αντιμετώπισαν ένα θέμα ζωντανό, επίκαιρο, που αγγίζει πραγματικά ζητήματα της εποχής τους, χωρίς να τους παγιδεύει σε γλωσσικές ή νοηματικές δυσκολίες. Αν το θέμα της Έκθεσης αποτελεί καθρέφτη της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας της χρονιάς, τότε η φετινή επιλογή στέλνει ένα μήνυμα αξιών: οι νέοι καλούνται να σκεφτούν τις σχέσεις τους, να ενδιαφερθούν για τους γύρω τους και να αναλογιστούν τη θέση τους μέσα σε μια κοινωνία που μοιάζει ολοένα και πιο κατακερματισμένη.
