Ένα από τα πιο ηχηρά ονόματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ο Ανδρέας Εμπειρίκος, βρέθηκε στο επίκεντρο των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2026 για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Οι υποψήφιοι κλήθηκαν να επεξεργαστούν το ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει», ένα έργο που αναδεικνύει την αξία της ζωής, της δράσης και της προσωπικής ελευθερίας. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία — επανέφερε στη δημόσια συζήτηση έναν δημιουργό που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα. Γύρω από τη θεματολογία της ζωής και της δύναμης της θέλησης αναπτύχθηκαν τα ζητούμενα που κλήθηκαν να απαντήσουν χιλιάδες υποψήφιοι σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Το ποίημα που ταρακούνησε τις εξετάσεις
Το ποίημα «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία οι υποψήφιοι ανέπτυξαν τις σκέψεις και τις απαντήσεις τους. Μέσα από τους στίχους του, ο Εμπειρίκος προτρέπει τον άνθρωπο να αποτινάξει τη θλίψη και να αναζητήσει την αισιοδοξία, επιλέγοντας τη χαρά έναντι της μιζέριας. Η κεντρική ιδέα του έργου — η δύναμη της θέλησης ως μοχλός ζωής — αποδείχθηκε ιδανικό θεματικό πεδίο για να εξεταστεί η ικανότητα των μαθητών να αναπτύσσουν επιχειρήματα και να συνδέουν τη λογοτεχνία με την καθημερινή ανθρώπινη εμπειρία. Χαρακτηριστικοί είναι οι στίχοι στους οποίους ο ποιητής καλεί: «Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής», προτρέποντας τον άνθρωπο να αποφύγει την παθητικότητα και να σταθεί με αυτοπεποίθηση απέναντι στις δυσκολίες. Ωστόσο, πέρα από την εξεταστική διαδικασία, το ποίημα αυτό λειτούργησε ως αφορμή να ξαναθυμηθούν οι νέοι ένα λογοτεχνικό κείμενο διαχρονικής αξίας.
Παράλληλα, η θεματολογία που επέλεξε φέτος η εξεταστική επιτροπή ταιριάζει με τις βαθύτερες ανησυχίες και τα ερωτήματα που απασχολούν τους νέους ανθρώπους σήμερα. Η ζωή, η θέληση και η χαρά δεν είναι αφηρημένες έννοιες για ένα νέο που στέκεται μπροστά σε ένα εξεταστικό φύλλο — είναι υπαρξιακά ζητήματα που βιώνει καθημερινά. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή του συγκεκριμένου ποιήματος αναδεικνύει μια ουσιαστική εκπαιδευτική πρόθεση: να συνδεθεί η Νεοελληνική Λογοτεχνία με τη ζωντανή πραγματικότητα των εξεταζόμενων. Το μάθημα αποκτά έτσι μια επιπλέον διάσταση, καθώς δεν εξετάζει απλώς γνώσεις αλλά προκαλεί τον στοχασμό πάνω στα μεγάλα θέματα της ύπαρξης.
Ο άνθρωπος που έφερε τον υπερρεαλισμό στην Ελλάδα
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος είναι αδιαμφισβήτητα μια από τις πιο ξεχωριστές μορφές της ελληνικής λογοτεχνικής παράδοσης. Θεωρείται ο άνθρωπος που εισήγαγε τον υπερρεαλισμό στην Ελλάδα, φέρνοντας από το Παρίσι τα ρεύματα και τις ιδέες που ανακάτευαν τον κόσμο της τέχνης και της λογοτεχνίας. Εκεί μυήθηκε στην ψυχανάλυση κοντά στον René Laforgue και ήρθε σε επαφή με τον κύκλο του Αντρέ Μπρετόν, του ανθρώπου που θεωρείται ο ιδρυτής του υπερρεαλιστικού κινήματος. Αυτή η εμπειρία διαμόρφωσε καθοριστικά τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική του ταυτότητα, δίνοντάς του τα εφόδια για να μεταλαμπαδεύσει στην Ελλάδα ένα εντελώς νέο τρόπο έκφρασης και αντίληψης. Ο Εμπειρίκος δεν ήταν απλώς ένας ποιητής που αντέγραφε ξένα πρότυπα — ήταν ένας αυθεντικός δημιουργός που αφομοίωσε τα ευρωπαϊκά ρεύματα και τα μεταμόρφωσε σε κάτι βαθύτατα ελληνικό.
Το 1931 επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα, φέρνοντας μαζί τις γνώσεις και τα ερεθίσματα που είχε αποκομίσει στο εξωτερικό. Το 1935 έδωσε τη διάλεξη «Περί Σουρρεαλισμού», μια ορόσημο στιγμή για τα ελληνικά γράμματα, καθώς ήταν η πρώτη επίσημη παρουσίαση του κινήματος στο ελληνικό κοινό. Ο Εμπειρίκος υπήρξε κεντρική μορφή της λεγόμενης «Γενιάς του ’30», μιας ομάδας δημιουργών που ανανέωσαν ριζικά την ελληνική λογοτεχνία, ανοίγοντας δρόμους που παραμένουν ανοιχτοί ως τις μέρες μας. Παράλληλα, εργάστηκε ως ψυχαναλυτής και ασχολήθηκε με τη φωτογραφία, την οποία αντιμετώπιζε ως αυτόνομη καλλιτεχνική έκφραση — απόδειξη ότι η δημιουργικότητά του ξεπερνούσε κατά πολύ τα στενά όρια μιας μόνο τέχνης.
Πανελλαδικές 2026: Όταν η ποίηση συναντά τη ζωή
Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 θα μείνουν στη μνήμη πολλών νέων και για αυτό το ποίημα. Η επιλογή ενός κειμένου που μιλά για τη ζωή, τη χαρά και τη θέληση τη στιγμή που χιλιάδες υποψήφιοι αντιμετωπίζουν ίσως την πιο κρίσιμη εξέταση της ζωής τους έχει μια ξεχωριστή συμβολική δύναμη. Σε αυτό το πλαίσιο, τα λόγια του Εμπειρίκου — η πρόσκληση να αποτινάξει κανείς τη θλίψη και να προχωρήσει με αποφασιστικότητα στον δικό του δρόμο — αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα και επικαιρότητα. Ωστόσο, πέρα από τη συγκυρία, το ουσιαστικό μήνυμα παραμένει ένα: η ελληνική λογοτεχνία παραμένει ζωντανή και ικανή να αγγίξει τους νέους εκεί που χτυπά η καρδιά. Η Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία των Πανελλαδικών 2026 έδειξε, μέσα από αυτή την επιλογή, ότι η εκπαίδευση μπορεί να συνδιαλέγεται ουσιαστικά με τα αισθήματα και τα ερωτήματα μιας ολόκληρης γενιάς.
