Σοβαρή ανησυχία για το μέλλον της Δήλου, ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, εκφράζουν επιστήμονες μετά την παρουσίαση των πορισμάτων του «Δικτύου Παρακολούθησης των Θαλασσίων Παραμέτρων στη Δήλο» στην Ακαδημία Αθηνών. Το ακατοίκητο νησί των Κυκλάδων βυθίζεται κατά ένα εκατοστό τον χρόνο, αποτέλεσμα συνδυασμού γεωλογικής καθίζησης και ανόδου της στάθμης της θάλασσας λόγω κλιματικής αλλαγής. Οι προβλέψεις για τις επόμενες δεκαετίες είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές, με τους ερευνητές να προειδοποιούν ότι τμήματα αρχαίων μνημείων κινδυνεύουν να βυθιστούν μόνιμα.
Τι έδειξαν οι μετρήσεις στη Δήλο
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν προέρχονται από το «Κλιματικό Παρατηρητήριο» που λειτουργεί στη Δήλο τα τελευταία δύο χρόνια, χάρη στη συνεργασία της Ακαδημίας Αθηνών, του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Οι επιστήμονες συνδύασαν ιστορικά στοιχεία, αρχαιολογικά δεδομένα και σύγχρονες μετρήσεις για να χαρτογραφήσουν τόσο την εξέλιξη της ακτογραμμής όσο και τη μεταβολή της στάθμης της θάλασσας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η Δήλος αντιμετωπίζει μια διπλή απειλή: από τη μία η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει παγκοσμίως λόγω κλιματικής αλλαγής, από την άλλη το ίδιο το νησί παρουσιάζει γεωλογική καθίζηση που επιτείνει το πρόβλημα. Οι ερευνητές επιχείρησαν να διαχωρίσουν το ποσοστό της μεταβολής που οφείλεται σε καθέναν από τους δύο παράγοντες, καταλήγοντας στο συνολικό ρυθμό βύθισης του ενός εκατοστού ετησίως.
Οι προβλέψεις για τη σχετική στάθμη της θάλασσας στη Δήλο είναι αποκαλυπτικές. Έως το 2025, η στάθμη αναμένεται να έχει ανέβει κατά 21 εκατοστά στο αισιόδοξο σενάριο και κατά 28 εκατοστά στο δυσμενές. Το 2100, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για άνοδο 48 εκατοστών στο ευνοϊκό σενάριο και 87 εκατοστών στο δυσμενέστερο. Οι συνέπειες για έναν αρχαιολογικό χώρο που βρίσκεται σχεδόν στο επίπεδο της θάλασσας είναι εύκολα αντιληπτές: η ακτογραμμή μπροστά από την αρχαία πόλη θα υποχωρήσει προς την ενδοχώρα, ο υγρότοπος πίσω από το λιμάνι θα επεκταθεί, και οι μερικώς βυθισμένες αρχαίες λιμενικές κατασκευές θα καλυφθούν πλήρως από το νερό. Τμήματα που σήμερα είναι επισκέψιμα από το κοινό ενδέχεται να πλημμυρίζουν εποχιακά ή ακόμη και μόνιμα.
Αντιδράσεις επιστημόνων και προτάσεις προστασίας
Ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, Κωνσταντίνος Συνολάκης, εξήγησε κατά την παρουσίαση στην Ακαδημία Αθηνών ότι το φαινόμενο αυτό οφείλεται στον συνδυασμό της ανόδου της στάθμης της θάλασσας λόγω κλιματικής αλλαγής και των γεωλογικών διεργασιών που προκαλούν καθίζηση ή ανύψωση των ακτών. Ωστόσο, αυτό που καθιστά την κατάσταση ακόμα πιο επείγουσα είναι το γεγονός ότι η εξέλιξη αυτή έχει ήδη «κλειδώσει». Ο Συνολάκης τόνισε ότι η υψηλή θερμοχωρητικότητα των ωκεανών σημαίνει ότι ακόμα και αν οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου περιοριστούν άμεσα, η στάθμη της θάλασσας θα συνεχίσει να ανεβαίνει για πολλές δεκαετίες. Παράλληλα, ανέφερε ως πιθανή παρέμβαση την κατασκευή προστατευτικών τοιχίων κατά μήκος της ακτογραμμής της Δήλου.
Ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, Δημήτρης Αθανασούλης, πρότεινε με τη σειρά του μια σειρά από τεχνικές παρεμβάσεις για την προστασία του νησιού. Συγκεκριμένα, τάχθηκε υπέρ της εκπόνησης μελετών ακτομηχανικής, της δημιουργίας τεχνητών υφάλων και της ανάπτυξης των λιβαδιών ποσειδωνίας για τη μείωση των κυματισμών. Οι προτάσεις αυτές στοχεύουν στο να επιβραδύνουν την κατάκλυση των αρχαιολογικών χώρων, δίνοντας χρόνο για πιο ολοκληρωμένα μέτρα προστασίας. Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα σύνθετη, καθώς η Δήλος είναι ακατοίκητη και ο οποιοσδήποτε επεμβατικός σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο τη διατήρηση των μνημείων όσο και τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς που ισχύουν για έναν τόπο UNESCO.
Τι ακολουθεί για τη Δήλο
Το Κλιματικό Παρατηρητήριο συνεχίζει τη συστηματική παρακολούθηση των παραμέτρων στη Δήλο, με στόχο την επικαιροποίηση των δεδομένων και την τεκμηρίωση της εξέλιξης του φαινομένου. Η Ακαδημία Αθηνών, το Εθνικό Αστεροσκοπείο και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων συνεργάζονται για την ανάπτυξη ολοκληρωμένου σχεδίου προστασίας, το οποίο θα συνδυάζει τεχνικές παρεμβάσεις με στρατηγικές προσαρμογής στις νέες κλιματικές συνθήκες. Οι ειδικοί τονίζουν ότι παρόλο που οι επιπτώσεις δεν αναμένεται να είναι άμεσα καταστροφικές, η έγκαιρη λήψη μέτρων είναι κρίσιμη για τη διατήρηση ενός από τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά μνημεία της Μεσογείου. Η περίπτωση της Δήλου λειτουργεί πλέον ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που αντιμετωπίζει η παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά από την κλιματική κρίση.
