Ανησυχητικά στοιχεία δημοσιοποίησε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενόψει της διεθνούς ημέρας υγειονομικής ασφάλειας των τροφίμων, που έχει οριστεί για την Κυριακή 7 Ιουνίου. Σύμφωνα με νέα ανάλυση του οργανισμού, τα μολυσμένα τρόφιμα στοιχίζουν κάθε χρόνο τη ζωή σε 1,5 εκατομμύριο ανθρώπους παγκοσμίως. Τα πλέον ευάλωτα θύματα αυτής της κρίσης είναι τα παιδιά κάτω των πέντε ετών, τα οποία αντιμετωπίζουν δυσανάλογα μεγαλύτερο κίνδυνο σε σχέση με μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.
Τι έδειξε η ανάλυση του ΠΟΥ
Η ανάλυση του ΠΟΥ αξιολόγησε 42 κινδύνους συνδεόμενους με τα τρόφιμα σε 194 χώρες για το διάστημα 2000–2021, καταλήγοντας σε μια σκληρή διαπίστωση: κάθε χρόνο, 866 εκατομμύρια άνθρωποι προσβάλλονται από ασθένειες που οφείλονται στην κατανάλωση επικίνδυνων τροφίμων, ενώ 1,5 εκατομμύριο από αυτούς χάνουν τη ζωή τους. Τα τρόφιμα αυτά είναι μολυσμένα από βακτήρια, ιούς, παράσιτα ή βλαβερές χημικές ουσίες. Η πλειονότητα των κρουσμάτων — περίπου 860 εκατομμύρια το 2021 — προκλήθηκε από βιολογικούς κινδύνους, κυρίως βακτήρια, ιούς και παράσιτα, ενώ η έκθεση σε επικίνδυνες χημικές ουσίες ευθυνόταν για δυσανάλογα υψηλό αριθμό θανάτων.
Ιδιαίτερα επικίνδυνες αναδείχθηκαν δύο χημικές ουσίες: το ανόργανο αρσενικό, που ευθύνεται για το 42% των θανάτων από χημική μόλυνση τροφίμων, και ο μόλυβδος, που αντιστοιχεί στο 31%. Η έκθεση σε αυτές τις ουσίες αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνων. Παράλληλα, τα παιδιά κάτω των πέντε ετών αντιμετωπίζουν κίνδυνο μόλυνσης από επικίνδυνα τρόφιμα σχεδόν τρεις φορές υψηλότερο σε σχέση με μεγαλύτερα παιδιά και ενηλίκους, γεγονός που τα καθιστά την πιο ευάλωτη ομάδα πληθυσμού διεθνώς.
Παρά την καταγεγραμμένη υποχώρηση του συνολικού βάρους ασθενειών σε σχέση με το 2000, οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν εντυπωσιακές. Η Αφρική και η νοτιοανατολική Ασία καταγράφουν τα περισσότερα κρούσματα: στις δύο αυτές περιοχές συγκεντρώνονται σχεδόν τα τρία τέταρτα όλων των ασθενειών από μολυσμένα τρόφιμα και το 60% των θανάτων παγκοσμίως.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεέσους, έδωσε τον τόνο με μια κατηγορηματική δήλωση: «Η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι αφηρημένο ζήτημα: αφορά κάθε γεύμα, κάθε οικογένεια, κάθε μέρα». Η δήλωση αυτή συνόδευσε ανακοίνωση που δόθηκε στη δημοσιότητα ενόψει της παγκόσμιας ημέρας αφιερωμένης στην υγειονομική ασφάλεια τροφίμων, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα αφορά κάθε κοινωνία και κάθε εισοδηματικό επίπεδο. Ο ΠΟΥ, ως τμήμα του συστήματος του ΟΗΕ, εκτιμά επίσης ότι οι ασθένειες αυτές προκαλούν απώλειες παραγωγικότητας με σημαντικές οικονομικές συνέπειες για τις χώρες που πλήττονται.
Η Γιούκι Μινάτο, στέλεχος του ΠΟΥ αρμόδιο για την υγειονομική ασφάλεια τροφίμων, επεσήμανε δύο παράγοντες που επιδεινώνουν την κατάσταση. Πρώτον, η κλιματική αλλαγή αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης τροφίμων, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη παθογόνων μικροοργανισμών. Δεύτερον, η αυξανόμενη αντοχή στα αντιμικροβιακά καθιστά τις μολύνσεις πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων θεραπειών. «Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι ασθένειες που οφείλονται στην κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων όχι μόνο επιμένουν, αλλά επιδεινώνονται», τόνισε χαρακτηριστικά η Μινάτο.
Ο συνδυασμός κλιματικής αλλαγής και αντοχής στα αντιβιοτικά δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα που ο ΠΟΥ θεωρεί ιδιαίτερα ανησυχητικό για τα επόμενα χρόνια. Η οργάνωση επιμένει ότι απαιτούνται συντονισμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο ελέγχου τροφίμων, συστήματα παρακολούθησης και ενημέρωση των καταναλωτών — ιδίως στις περιοχές που καταγράφουν το μεγαλύτερο βάρος θανάτων, δηλαδή την Αφρική και τη νοτιοανατολική Ασία.
