Τριάντα χρόνια μετά την πρεμιέρα του, το Trainspotting εξακολουθεί να είναι μία από τις πιο συζητημένες ταινίες στην ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου. Η ταινία του σκηνοθέτη Ντάνι Μπόιλ, που κυκλοφόρησε το 1996, κατάφερε να κερδίζει συνεχώς νέους θεατές — ακόμα και εκείνους που δεν είχαν καν γεννηθεί όταν έκανε πρεμιέρα στους κινηματογράφους. Ο Γιούαν ΜακΓκρέγκορ στον ρόλο του Μαρκ Ρεντόν έδωσε μια ερμηνεία που άλλαξε τόσο τη δική του πορεία στον κινηματογράφο, όσο και τον τρόπο που χιλιάδες θεατές αντιλαμβάνονται τον κόσμο γύρω τους.
Τι είναι το Trainspotting και γιατί δεν ξεχνιέται
Η ταινία ανοίγει με έναν από τους πιο εμβληματικούς μονολόγους που έχουν ακουστεί ποτέ σε κινηματογραφική αίθουσα: τον περίφημο «Choose Life», τον «Διάλεξε τη ζωή». Ο Μαρκ Ρεντόν απαριθμεί ειρωνικά όλα όσα υπόσχεται η καταναλωτική κοινωνία — δουλειά, οικογένεια, τεράστια τηλεόραση, πλυντήρια, αυτοκίνητα, CD players, ηλεκτρικά ανοιχτήρια για κονσέρβες, δόσεις στεγαστικού δανείου με σταθερό επιτόκιο — και καταλήγει στην αποκαλυπτική ερώτηση: γιατί να θέλει κάποιος όλα αυτά, όταν έχει ηρωίνη; Ο μονόλογος αυτός δεν ήταν απλώς σεναριακή αριστοτεχνία. Ήταν μια ολόκληρη φιλοσοφική δήλωση ενάντια στα κοινωνικά πρότυπα επιτυχίας, γραμμένη με χιούμορ που κόβει σαν μαχαίρι.
Το Εδιμβούργο αποτέλεσε το ιδανικό σκηνικό για τη σκοτεινή αυτή ιστορία. Ο Ρεντόν τρέχει στους δρόμους της σκωτσέζικης πρωτεύουσας και τριγυρνά με τους εξίσου περιθωριακούς φίλους του, βυθιζόμενος στην παράνοια και τον εθισμό μέσα σε βρώμικες τουαλέτες και εγκαταλελειμμένα σπίτια. Οι χαρακτήρες είναι περιθωριακοί — αλλά το επίθετο αυτό δεν αποτελεί προσβολή. Όπως έχει πει ο σπουδαίος σκηνοθέτης Ακίρα Κουροσάβα, σε έναν τρελό κόσμο μόνο οι τρελοί είναι λογικοί. Η βία δεν αποφεύγεται στο Trainspotting, ούτε ωραιοποιείται· παρουσιάζεται ως αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της ζωής, και ακριβώς γι’ αυτό δεν μετατρέπεται σε κλισέ.
Η αντικανονικότητα που διέπει την ταινία δεν είναι απλώς αισθητική επιλογή — είναι η ίδια η ουσία της. Ο Ντάνι Μπόιλ δεν ηθικολόγησε, δεν έκρινε, δεν πρόσφερε εύκολες λύσεις. Παρουσίασε μια πραγματικότητα που ο mainstream κινηματογράφος και η επίσημη τηλεόραση συνήθως αποφεύγουν. Αυτή η ειλικρίνεια εξηγεί γιατί τριάντα χρόνια αργότερα νέες γενιές συνεχίζουν να ανακαλύπτουν την ταινία και να εκπλήσσονται από αυτή, χωρίς να την αισθάνονται παλιωμένη ή απομακρυσμένη από τη δική τους εποχή.
Η ερμηνεία του ΜακΓκρέγκορ και γιατί νέες γενιές τη βρίσκουν μόνες τους
Ο Γιούαν ΜακΓκρέγκορ έδωσε στον Μαρκ Ρεντόν μια ερμηνεία που περιγράφεται ως σχεδόν «ανοσοκατασταλτική» — τόσο δυνατή που μπλοκάρει κάθε λογική αντίδραση του θεατή απέναντι στις πράξεις του ήρωα. Ο ΜακΓκρέγκορ κατάφερε να μεταφέρει την αμφιθυμία ενός ανθρώπου που γνωρίζει τα ελαττώματά του αλλά δεν μπορεί — ή δεν θέλει — να τα αντιμετωπίσει. Η ερμηνεία δεν άλλαξε μόνο την καριέρα του ηθοποιού, που μετά την επιτυχία της ταινίας άνοιξε ο δρόμος για μεγάλους ρόλους στο διεθνές σινεμά. Άλλαξε και τον τρόπο που οι θεατές αντιλαμβάνονται τον εθισμό — όχι ως ατομική αδυναμία, αλλά ως κοινωνικό φαινόμενο με βαθύτερες ρίζες.
Ο τρόπος που νέες γενιές ανακαλύπτουν το Trainspotting είναι από μόνος του αξιοπρόσεκτο φαινόμενο. Πολλοί έφθασαν στην ταινία μέσω του «Acidtape» — του iconic soundtrack που συνόδευσε την παραγωγή και κατάφερε να αποτυπώσει μουσικά το πνεύμα μιας ολόκληρης εποχής. Άλλοι έφθασαν εκεί από συστάσεις φίλων που ψάχνονταν για ταινίες που η τηλεόραση αποφεύγει. Σπάνια κάποιος θυμάται πώς ακριβώς κατέληξε να βλέπει τον Ρεντόν να βουλιάζει σε σκοτεινά δωμάτια — απλώς κάποια στιγμή βρέθηκε εκεί, στον καναπέ του, και δεν μετάνιωσε. Αυτή η πορεία «ανακάλυψης» μέσα από κοινωνικές σχέσεις και μουσική αντικατοπτρίζει ακριβώς τη φιλοσοφία της ίδιας της ταινίας: κάποια πράγματα δεν σου τα παρέχει το σύστημα — τα βρίσκεις μόνος σου.
Τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το Trainspotting παραμένει ένα έργο που δεν χρειάζεται εξηγήσεις ή δικαιολογίες. Η γοητεία του δεν οφείλεται σε νοσταλγία αλλά σε αλήθεια — στην ίδια αδέκαστη ειλικρίνεια με την οποία ο Ντάνι Μπόιλ και ο Γιούαν ΜακΓκρέγκορ παρουσίασαν, το 1996, έναν κόσμο που πολλοί ήξεραν ότι υπάρχει αλλά κανείς δεν ήθελε να δει.
