Τέλος εποχής για το πιο φιλόδοξο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα των τελευταίων δεκαετιών. Το ευρωπαϊκό μαχητικό SCAF, γνωστό διεθνώς και ως FCAS, εγκαταλείφθηκε οριστικά τη Δευτέρα, μετά από κοινή απόφαση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς και του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Το πρόγραμμα, που ξεκίνησε το 2017 ως κοινή πρωτοβουλία Γαλλίας και Γερμανίας, βυθίστηκε στα αδιέξοδα των διαφωνιών μεταξύ των αεροναυπηγικών κολοσσών Airbus και Dassault Aviation. Η εγκατάλειψή του προκαλεί έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Εννέα χρόνια εργασίας και ένα ναυάγιο βιομηχανικών συμφερόντων
Το πρόγραμμα SCAF (Système de Combat Aérien du Futur) ξεκίνησε το 2017 με πρωτοβουλία του Εμανουέλ Μακρόν και της τότε Γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ, με στόχο τη δημιουργία ενός μαχητικού αεροσκάφους νέας γενιάς για τις ευρωπαϊκές αεροπορίες. Η Ισπανία εντάχθηκε στο πρόγραμμα δύο χρόνια αργότερα, το 2019, καθιστώντας το κοινό εγχείρημα τριών κορυφαίων ευρωπαϊκών αμυντικών δυνάμεων. Το φιλόδοξο σχέδιο προέβλεπε τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος αεροπορικής μάχης, που θα συνδύαζε επανδρωμένα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη μέσω ενός προηγμένου δικτύου ψηφιακής επικοινωνίας, του λεγόμενου «combat cloud». Στόχος ήταν να αντικαταστήσει τα μαχητικά Eurofighter Typhoon και Dassault Rafale από τη δεκαετία του 2040 και μετά.
Η οριστική λήξη ανακοινώθηκε μετά τη συνάντηση Μερτς–Μακρόν, οι οποίοι έβαλαν τέλος σε ένα πρόγραμμα που εδώ και μήνες βρισκόταν σε παρατεταμένο αδιέξοδο. Βασική αιτία του ναυαγίου θεωρούνται οι άλυτες διαφωνίες μεταξύ των αεροναυπηγικών κολοσσών Airbus και Dassault Aviation, οι οποίες είχαν αναλάβει την υλοποίηση του προγράμματος. Οι δύο εταιρείες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στην κατανομή ρόλων και τεχνολογικών ευθυνών, παραλύοντας ουσιαστικά ολόκληρο το εγχείρημα. Ο Μάικ Σέλχορν, πρόεδρος στο Τμήμα Άμυνας και Διαστήματος της Airbus, παραδέχτηκε δημοσίως ότι δεν «κατάφεραν να συμφωνήσουν με τη Dassault», μιλώντας σε αεροπορική σύνοδο στο Βερολίνο.
Παρά το ναυάγιο, η Airbus ζήτησε να συνεχιστούν ορισμένες πτυχές του προγράμματος, τονίζοντας ότι «το SCAF είναι πολύ περισσότερο από ένα απλό μαχητικό αεροσκάφος». Ο Σέλχορν εξέφρασε την «απογοήτευση» της εταιρείας αλλά άφησε ανοιχτό το παράθυρο για μελλοντικές συνεργασίες. Παράλληλα, στο Βερολίνο έχει ήδη κατατεθεί πρόταση της Airbus για την ανάπτυξη ενός νέου μαχητικού έκτης γενιάς, γνωστό ως «Team Gen 6», το οποίο φέρεται να συγκεντρώνει τη στήριξη αρκετών ευρωπαϊκών και γερμανικών αμυντικών εταιρειών. Το νέο αυτό εγχείρημα θα κληθεί ωστόσο να αντιμετωπίσει τα ίδια θεμελιώδη ζητήματα που βύθισαν το SCAF.
Αντιδράσεις: Από την «αποτυχία» της Ισπανίας στη «βλακεία» του Βελγίου
Η υπουργός Άμυνας της Ισπανίας, Μαργαρίτα Ρόμπλες, δεν έκρυψε την απογοήτευσή της, χαρακτηρίζοντας το τέλος του SCAF ως «πολύ κακή είδηση, πολύ ανησυχητική για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης». Η ίδια άσκησε σκληρή κριτική στον τρόπο που οδηγήθηκε το πρόγραμμα στο αδιέξοδο, τονίζοντας ότι «τα συμφέροντα της βιομηχανίας ήταν πάνω από τα συμφέροντα της ασφάλειας και της άμυνας της Ευρώπης». Η Ρόμπλες χαρακτήρισε την έκβαση «αποτυχία, χωρίς καμία αμφιβολία», επισημαίνοντας ότι επρόκειτο για «μεγάλο σχέδιο τριών μεγάλων χωρών, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ισπανίας». Ωστόσο, η υπουργός δήλωσε αποφασισμένη να αναζητήσει νέες λύσεις: «Από την πλευρά της Ισπανίας, θα κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν ώστε το σχέδιο αυτό να βρει έναν άλλο δρόμο».
Ακόμα πιο οξεία ήταν η αντίδραση του Βέλγου πρωθυπουργού Μπαρτ ντε Βέβερ, ο οποίος αποδοκίμασε δριμύτατα την εγκατάλειψη του SCAF κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο συνέδριο του think tank «Φίλοι της Ευρώπης» με θέμα την ενιαία αγορά. «Ένοιωσα μεγάλη απογοήτευση όταν διάβασα ότι η Γαλλία και η Γερμανία δεν μπόρεσαν να καταλήξουν σε συμφωνία. Τι χάσιμο χρόνου, τι αλαζονεία!», είπε χαρακτηριστικά. Ο Φλαμανδός συντηρητικός ηγέτης δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει ακόμα σκληρότερη γλώσσα: «Το να πιστεύεις ότι μπορείς να αναπτύξεις ένα μαχητικό αεροσκάφος μόνος σου ή να το κάνεις πιο γρήγορα μόνος σου, απλά αγνοείς την πραγματικότητα. Είναι σκέτη βλακεία». Ο ντε Βέβερ υπογράμμισε ότι η ρωσική απειλή και η αποδέσμευση των ΗΠΑ από την Ευρώπη καθιστούν απαραίτητη τη συλλογική αμυντική συνεργασία των ευρωπαϊκών χωρών, ιδίως στον τομέα της αεροπορικής άμυνας.
Τι ακολουθεί: Η Ευρώπη αναζητά νέα αμυντική πορεία
Το ναυάγιο του SCAF θεωρείται σοβαρό πλήγμα για τις ευρωπαϊκές αμυντικές φιλοδοξίες, σε μια περίοδο που οι χώρες της ηπείρου αυξάνουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και της αυξανόμενης ανησυχίας για την ασφάλεια. Η Γερμανία εξετάζει ήδη την επόμενη ημέρα, με την πρόταση «Team Gen 6» της Airbus να βρίσκεται επίσημα στο τραπέζι στο Βερολίνο. Η Ισπανία επιμένει ότι η ιδέα ενός κοινού ευρωπαϊκού μαχητικού δεν πρέπει να θαφτεί μαζί με το SCAF. Το ζήτημα της ευρωπαϊκής αμυντικής αυτονομίας, με ή χωρίς το SCAF, παραμένει ανοιχτό και επείγον για όλα τα κράτη-μέλη της ηπείρου.
