Το ιστορικό κτίριο του Κόκκινου Μετοχιού στα Χανιά, γνωστό ως τοποθεσία γυρισμάτων της ταινίας «Ζορμπάς ο Έλληνας», βρίσκεται αντιμέτωπο με μια κρίσιμη απόφαση για το μέλλον του. Την Τετάρτη 10 Ιουνίου, η Ειδική Επιτροπή Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων θα πραγματοποιήσει αυτοψία στο κτίσμα, ύστερα από εντολή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης. Στόχος της επιτροπής είναι να κριθεί αν το κτίριο εμπίπτει στην κατηγορία των επικινδύνως ετοιμόρροπων κατασκευών — μια διαπίστωση που θα καθορίσει την τύχη ενός από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της νότιας συνοικίας της πόλης.
Τι είναι το Κόκκινο Μετόχι και πώς έφτασε στο σήμερα
Το Κόκκινο Μετόχι βρίσκεται στη νότια συνοικία των Χανίων που πήρε το ίδιο όνομα από το κεντρικό αυτό κτίριο με την κεραμιδί-κόκκινη όψη που δεσπόζει στην περιοχή. Το κτίσμα γνώρισε περίοδο ακμής τον 18ο αιώνα, αποτελώντας σημαντικό τοπόσημο για την πόλη. Η ιστορία του, ωστόσο, άλλαξε δραματικά μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, όταν παραχωρήθηκε σε Μικρασιάτες πρόσφυγες για να εξασφαλίσουν στέγη και επαναποκατάσταση. Οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και η διάχυτη φτώχεια της εποχής οδήγησαν τελικά στη σταδιακή εγκατάλειψή του.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, το κτίριο περιήλθε σε κατάσταση παρακμής. Παρά την προβολή που είχε λάβει κατά καιρούς, η αναλογία της ιστορικής αξίας του με τη συντήρηση που πραγματικά έλαβε ήταν δυσανάλογη. Έτσι, χρόνο με τον χρόνο, το κτίριο άρχισε να καταρρέει, φθάνοντας σήμερα σε μια κατάσταση που εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια και τη δομική του ακεραιότητα. Η αρχαιολογική υπηρεσία, σε προηγούμενη αυτοψία, το χαρακτήρισε «εκπληκτικό και με σημαντικές ιδιαιτερότητες», αλλά σημείωσε παράλληλα ότι το βρήκε «εγκαταλειμμένο και σε άσχημη κατάσταση».
Ζήτημα που προκαλεί επιπλέον ερωτήματα είναι η ιδιοκτησία του κτιρίου. Σύμφωνα με την αρχαιολογική υπηρεσία, το κτίσμα ανήκει στο Δημόσιο. Ωστόσο, ο δημοτικός σύμβουλος Μιχάλης Σχοινάς είχε αναφερθεί σε πληροφορίες που υποδηλώνουν ότι είχε παραχωρηθεί στον Δήμο Χανίων, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σύνθετο το ζήτημα της ευθύνης για τη διατήρησή του.
Αντιδράσεις και πολιτικό πλαίσιο
Τον περασμένο Απρίλιο, ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος Μιχάλης Σχοινάς έφερε το θέμα επίσημα στο τραπέζι, καταθέτοντας σχετική ερώτηση σε συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων. Μέσω της ερώτησής του, ο κ. Σχοινάς ζητούσε από τη δημοτική αρχή να διευκρινίσει τις προθέσεις της αναφορικά με το μέλλον του κτιρίου. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της λογοδοσίας της δημοτικής αρχής απέναντι στο εκλογικό σώμα για ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς.
Παράλληλα, η ιστορική αξία του Κόκκινου Μετοχιού δεν σχετίζεται μόνο με την αρχιτεκτονική του κληρονομιά. Το κτίριο απέκτησε διεθνή αναγνώριση ως σκηνικό της ταινίας «Ζορμπάς ο Έλληνας» του σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη, κάτι που αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της διατήρησής του. Η εικόνα του, όπως έχει επισημανθεί, θα παραμείνει αναλλοίωτη στο χρόνο ως η κατοικία της θρυλικής μαντάμ Ορτάνς.
Η ιστορική σύνδεση με τον «Ζορμπά»
Δύο είναι οι χαρακτηριστικές σκηνές της ταινίας που γυρίστηκαν στο Κόκκινο Μετόχι και έμειναν χαραγμένες στη συλλογική μνήμη του κινηματογράφου. Η πρώτη απεικονίζει την Λίλα Κεντρόβα στον ρόλο της μαντάμ Ορτάνς να κατεβαίνει την είσοδο του κτιρίου για να υποδεχτεί τους Άντονι Κουήν και Άλεν Μπέιτς. Η δεύτερη, σκηνή που θυμίζει αρχαία ελληνική τραγωδία, αφορά το πλιάτσικο του σπιτιού της Ορτάνς μετά τον θάνατό της, μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της ταινίας. Σύμφωνα με μαρτυρίες, στη σκηνή αυτή είχαν συμμετάσχει και κάτοικοι της περιοχής, προσδίδοντάς της έναν ακόμη πιο αυθεντικό χαρακτήρα.
Τι ακολουθεί
Η αυτοψία της Ειδικής Επιτροπής Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων την Τετάρτη 10 Ιουνίου θα αποτελέσει καθοριστική στιγμή για το μέλλον του Κόκκινου Μετοχιού. Αν η επιτροπή κρίνει ότι το κτίριο είναι πράγματι επικινδύνως ετοιμόρροπο, τότε ανοίγει ο δρόμος για αναγκαστικές κατεδαφιστικές ή ανακαινιστικές παρεμβάσεις. Το ζήτημα της ιδιοκτησίας — αν ανήκει στο Δημόσιο ή έχει παραχωρηθεί στον Δήμο Χανίων — θα πρέπει επίσης να αποσαφηνιστεί, ώστε να καθοριστεί ποιος φέρει την τελική ευθύνη για τη διάσωση ή την κατεδάφισή του.
