Το θρυλικό «Κόκκινο Σπίτι» της Μαντάμ Ορτάνς στα Χανιά βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης, με την τύχη του να κρίνεται την Τετάρτη 10 Ιουνίου από ειδική επιτροπή που θα διενεργήσει αυτοψία στο ιστορικό κτίριο. Πρόκειται για το κτίσμα που έγινε διάσημο διεθνώς χάρη στην ταινία «Ζορμπάς» του Μιχάλη Κακογιάννη και αποτελεί ζωντανό μνημείο της ιστορίας της Κρήτης και των Μικρασιατών προσφύγων.
Διαβάστε επίσης: Το Κόκκινο Μετόχι Χανίων στα πρόθυρα κατεδάφισης
Τι έγινε με το ιστορικό κτίριο
Το «Κόκκινο Σπίτι» βρίσκεται στη συνοικία Κόκκινο Μετόχι, στα νότια της πόλης των Χανίων. Η ίδια η συνοικία πήρε το όνομά της από αυτό το χαρακτηριστικό κεραμιδί-κόκκινο κτίριο, το οποίο δέσποζε σε ολόκληρη την περιοχή και βρισκόταν σε πλήρη ακμή τον 18ο αιώνα. Το μετόχι αποτελούσε κεντρικό σημείο αναφοράς για την τοπική κοινωνία και η αρχιτεκτονική του αντανακλούσε την ευημερία της εποχής. Η ιστορία του, ωστόσο, πήρε διαφορετική τροπή με τις μεγάλες κοινωνικές ανατροπές που ακολούθησαν.
Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, το μετόχι μοιράστηκε σε Μικρασιάτες πρόσφυγες για την αποκατάστασή τους. Οι δύσκολες συνθήκες και η φτώχεια που αντιμετώπιζαν οι πρόσφυγες οδήγησαν τελικά στην εγκατάλειψη του κτιρίου, το οποίο άρχισε σταδιακά να φθείρεται. Χωρίς τη στοιχειώδη συντήρηση, το κτίσμα παρέδωσε τον εαυτό του στο χρόνο και στα στοιχεία της φύσης. Δεκαετίες αδιαφορίας άφησαν τα ίχνη τους στους τοίχους και στη στέγη του.
Η μεγάλη στιγμή του ήρθε το 1964, όταν ο σκηνοθέτης Μιχάλης Κακογιάννης αποφάσισε να το χρησιμοποιήσει για τμήμα των γυρισμάτων της ταινίας «Ζορμπάς». Ο Κακογιάννης επέλεξε το κτίριο ως το σπίτι της περίφημης Μαντάμ Ορτάνς — και η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς ο ίδιος ήταν γιος Μικρασιατών προσφύγων. Η ταινία γνώρισε παγκόσμια επιτυχία και το «Κόκκινο Σπίτι» αποκτούσε πλέον ταυτότητα που ξεπερνούσε τα τοπικά σύνορα.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Παρά τη διεθνή αναγνώριση που απέκτησε χάρη στην ταινία, η προβολή αυτή δεν μετατράπηκε σε πράξεις προστασίας για το κτίριο. Χρόνο με τον χρόνο, το «Κόκκινο Σπίτι» συνέχισε να καταρρέει, χωρίς να υπάρξει οργανωμένη παρέμβαση για τη διάσωσή του. Η ιστορική αξία του κτιρίου παρέμεινε αναγνωρισμένη μόνο στα λόγια, ενώ στην πράξη η φθορά συνεχιζόταν αμείωτη. Το αποτέλεσμα είναι σήμερα ένα κτίσμα που απειλεί να χαθεί οριστικά.
Τον περασμένο Απρίλιο, ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος Μιχάλης Σχοινάς έφερε το θέμα στο φως καταθέτοντας σχετική ερώτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων. Ο Σχοινάς ζήτησε από τη δημοτική αρχή να λογοδοτήσει για την κατάσταση του κτιρίου, εκφράζοντας ανησυχία για την τύχη ενός τόσο σημαντικού μνημείου. Η κίνηση αυτή έδωσε νέα ώθηση στη συζήτηση για το μέλλον του ιστορικού κτιρίου και την ανάγκη λήψης άμεσων μέτρων.
Ύστερα από αυτές τις πιέσεις, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης εξέδωσε εντολή για αυτοψία στο κτίριο. Την αυτοψία θα διενεργήσει η Ειδική Επιτροπή Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων, με στόχο να διαπιστωθεί επίσημα αν το «Κόκκινο Σπίτι» εμπίπτει στην κατηγορία των κτισμάτων που αποτελούν άμεσο κίνδυνο. Η κρίση της επιτροπής θα καθορίσει τα επόμενα βήματα για το κτίριο — είτε αυτά αφορούν κατεδάφιση είτε διάσωση.
Τι ακολουθεί
Την Τετάρτη 10 Ιουνίου, η Ειδική Επιτροπή Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων θα πραγματοποιήσει αυτοψία στο «Κόκκινο Σπίτι» με αντικειμενικό σκοπό να κριθεί αν συντρέχει περίπτωση επικινδύνως ετοιμόρροπου κτίσματος. Το πόρισμα της επιτροπής θα αποτελέσει το επίσημο έγγραφο βάσει του οποίου θα αποφασιστεί η πορεία του κτιρίου. Η απόφαση αναμένεται με αγωνία από τους κατοίκους των Χανίων και όσους ενδιαφέρονται για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης της Κρήτης — ιδίως ενός κτιρίου που συνδέεται άμεσα με τη διαδρομή των Μικρασιατών προσφύγων και την παγκόσμια κινηματογραφική κληρονομιά του «Ζορμπά».
