Στα πρόθυρα της κατάρρευσης βρίσκεται το «Κόκκινο Σπίτι» στη συνοικία Κόκκινο Μετόχι των Χανίων, το ιστορικό κτίριο που έγινε παγκοσμίως γνωστό ως το σπίτι της μαντάμ Ορτάνς στη θρυλική ταινία «Ζορμπάς» του Μιχάλη Κακογιάννη. Η τύχη του αναμένεται να κριθεί την Τετάρτη 10 Ιουνίου 2026, όταν η Ειδική Επιτροπή Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων θα διενεργήσει αυτοψία κατόπιν εντολής της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης. Το κτίριο, που κάποτε δέσποζε σε ολόκληρη την περιοχή, έχει εγκαταλειφθεί εδώ και δεκαετίες στην τύχη του και η φθορά του χρόνου έχει αφήσει τα σημάδια της πάνω του.
Διαβάστε επίσης: Το «Κόκκινο Σπίτι» της Μαντάμ Ορτάνς στα Χανιά
Τι είναι το «Κόκκινο Σπίτι» και η ιστορία του
Η συνοικία Κόκκινο Μετόχι στα Χανιά πήρε το όνομά της από το κεντρικό κτίριο με τα χαρακτηριστικά κεραμιδένια — κόκκινα — κεραμίδια που δέσποζαν στην περιοχή. Το κτίριο ήταν σε πλήρη ακμή τον 18ο αιώνα και αποτελούσε σημείο αναφοράς για τους κατοίκους. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, το μετόχι μοιράστηκε σε Μικρασιάτες πρόσφυγες για την αποκατάστασή τους. Ωστόσο, λόγω των δύσκολων συνθηκών και της φτώχειας που επικρατούσε, το κτίριο εγκαταλείφθηκε σταδιακά στον χρόνο και η φθορά του ξεκίνησε να γίνεται εμφανής.
Το 1964 ο σκηνοθέτης Μιχάλης Κακογιάννης, ο ίδιος γιος Μικρασιατών προσφύγων, επέλεξε το ερειπωμένο πλέον «Κόκκινο Σπίτι» για τα γυρίσματα της ταινίας «Ζορμπάς». Το κτίριο ενσάρκωσε στη μεγάλη οθόνη την κατοικία της μαντάμ Ορτάνς, με τη Λίλα Κεντρόβα να κατεβαίνει στην είσοδό του για να υποδεχθεί τον Άντονι Κουίν ως Ζορμπά και τον Άλαν Μπέιτς. Η ταινία, με τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, έγινε ένα από τα σπουδαιότερα έργα του ελληνικού κινηματογράφου και ανέδειξε το κτίριο σε διεθνές επίπεδο. Μία από τις πιο συγκλονιστικές σκηνές που γυρίστηκαν εκεί, αυτή του πλιάτσικου του σπιτιού — βγαλμένη σαν από αρχαία ελληνική τραγωδία — είχε τη συμμετοχή πραγματικών κατοίκων της περιοχής, προσδίδοντάς της αυθεντικότητα και βάρος.
Παρά τη διεθνή αναγνώριση που απέκτησε το κτίριο μέσα από την ταινία, η συνέχεια δεν ήταν ανάλογη της ιστορικής αξίας του. Χρόνο με τον χρόνο, χωρίς συντήρηση ή προστασία, το «Κόκκινο Σπίτι» συνέχισε να καταρρέει. Η αρχαιολογική υπηρεσία που πραγματοποίησε αυτοψία στο κτίριο το χαρακτήρισε «εκπληκτικό και με σημαντικές ιδιαιτερότητες», σημειώνοντας όμως ότι το βρήκε «εγκαταλειμμένο και σε άσχημη κατάσταση».
Αντιδράσεις και το αίτημα για παρέμβαση
Τον περασμένο Απρίλιο ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος Μιχάλης Σχοινάς έφερε το ζήτημα στο δημοτικό συμβούλιο Χανίων, καταθέτοντας σχετική ερώτηση στο πλαίσιο της λογοδοσίας της δημοτικής αρχής. Η κίνησή του ανέδειξε δημόσια την ανησυχία για την κατάσταση του κτιρίου και το ζήτημα της προστασίας του. Η παρέμβαση αυτή επιτάχυνε τη διαδικασία ελέγχου, οδηγώντας στην εντολή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης για τη διενέργεια αυτοψίας από την αρμόδια επιτροπή.
Η Ειδική Επιτροπή Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων καλείται να αξιολογήσει την κατάσταση του κτιρίου και να αποφανθεί εάν συντρέχει περίπτωση επικίνδυνης ετοιμόρροπης κατασκευής. Η εκτίμηση αυτή θα καθορίσει τα επόμενα βήματα για το ιστορικό σπίτι. Παράλληλα, η αρχαιολογική υπηρεσία που είχε επισκεφτεί το κτίριο νωρίτερα αναγνώρισε τη σημαντικότητά του, γεγονός που δίνει βάρος στο αίτημα για διάσωσή του. Η ανησυχία για την τύχη ενός τόσο ιστορικά φορτισμένου κτιρίου, που συνδέεται άρρηκτα με έναν από τους πιο εμβληματικούς σταθμούς του ελληνικού κινηματογράφου, είναι έκδηλη τόσο στην τοπική κοινωνία όσο και στους φίλους της κινηματογραφικής κληρονομιάς.
Τι ακολουθεί
Η αυτοψία της Τετάρτης 10 Ιουνίου 2026 αποτελεί κρίσιμο σταθμό για την τύχη του «Κόκκινου Σπιτιού». Η Ειδική Επιτροπή Επικινδύνως Ετοιμόρροπων Κτιρίων θα κρίνει εάν το κτίριο χαρακτηριστεί επισήμως επικίνδυνο, κάτι που θα ανοίξει τον δρόμο για άμεση δράση. Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της αυτοψίας, το «Κόκκινο Σπίτι» έχει ήδη εξασφαλίσει τη θέση του στην ιστορία: η εικόνα του θα παραμένει για πάντα συνδεδεμένη με τη μαντάμ Ορτάνς, τον Ζορμπά και τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη — μια κινηματογραφική κληρονομιά που δεν σβήνει.
