Ένα νέο φαινόμενο που απασχολεί δερματολόγους, ψυχολόγους και ειδικούς της ομορφιάς έχει κάνει την εμφάνισή του τα τελευταία χρόνια. Η cosmeticorexia — η εμμονική ενασχόληση παιδιών και προεφήβων με τα καλλυντικά και την περιποίηση της επιδερμίδας — αποτελεί πλέον ένα φαινόμενο που αναπτύσσεται ραγδαία, τροφοδοτούμενο από το TikTok και τα social media. Παιδιά ηλικίας 10-11 ετών γνωρίζουν τι είναι η ρετινόλη πριν ακόμη μπουν στην εφηβεία, ενώ χτίζουν πολύπλοκες skincare ρουτίνες που απευθύνονται σε ενήλικες.
Τι είναι η cosmeticorexia και πώς εκδηλώνεται
Ο όρος cosmeticorexia δεν αποτελεί επίσημη ιατρική ή ψυχιατρική διάγνωση, ωστόσο χρησιμοποιείται ολοένα και συχνότερα για να περιγράψει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά σε πολύ νεαρές ηλικίες. Πρόκειται για παιδιά και προεφήβους που αφιερώνουν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους στην αναζήτηση προϊόντων, στη δημιουργία πολύπλοκων skincare routines και στην προσπάθεια να πετύχουν μια εικόνα δέρματος που συχνά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σε πολλές περιπτώσεις, η αρχική ανάγκη για φροντίδα μετατρέπεται σταδιακά σε πίεση για τελειότητα, με αποτέλεσμα η υγεία — σωματική και ψυχολογική — να μπαίνει σε δεύτερη μοίρα.
Η πρόσβαση σε περιεχόμενο ομορφιάς μέσα από πλατφόρμες όπως το TikTok έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται την περιποίηση. Ένα κορίτσι 10 ή 11 ετών μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να παρακολουθήσει δεκάδες βίντεο που παρουσιάζουν πολυτελείς skincare ρουτίνες, προϊόντα για ρυτίδες, ορούς με ενεργά συστατικά και συμβουλές για «τέλεια επιδερμίδα». Κάπως έτσι, η περιποίηση παύει να είναι παιχνίδι και αρχίζει να μοιάζει με υποχρέωση. Αν και το να θέλει ένα παιδί να μιμηθεί τη μητέρα του ή μια αγαπημένη influencer δεν είναι κάτι νέο, η διαφορά σήμερα έγκειται στο ότι η έκθεση σε τέτοιο περιεχόμενο είναι σχεδόν αδιάκοπη.
Τα βίντεο στο TikTok με δεκάδες βήματα περιποίησης, οι σειρές προϊόντων γεμάτες ορούς, οξέα και αντιγηραντικά συστατικά συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου το παιδί εκτίθεται καθημερινά σε πρότυπα δύσκολα εφικτά ακόμη και για ενήλικες. Ο συνδυασμός της εύκολης πρόσβασης σε προϊόντα και της συνεχούς ροής περιεχομένου ομορφιάς δημιουργεί τις συνθήκες για ανάπτυξη εμμονικής συμπεριφοράς. Η cosmeticorexia ευδοκιμεί ακριβώς σε αυτό το περιβάλλον, όπου η ψηφιακή ζωή και η πραγματικότητα αναμειγνύονται χωρίς σαφή όρια.
Οι ανησυχίες δερματολόγων και ψυχολόγων
Οι δερματολόγοι εκφράζουν ανησυχία πρωτίστως για τις επιπτώσεις στην ίδια την επιδερμίδα των παιδιών. Πολλά από τα προϊόντα που γίνονται viral στα social media έχουν σχεδιαστεί για ενήλικες και περιέχουν δραστικά συστατικά, όπως ρετινόλη, απολεπιστικά οξέα ή υψηλές συγκεντρώσεις ενεργών ουσιών. Ένα παιδικό ή προεφηβικό δέρμα δεν έχει τις ίδιες ανάγκες με ένα ενήλικο, και αντίθετα χρειάζεται κυρίως ήπιο καθαρισμό, ενυδάτωση και αντηλιακή προστασία. Η υπερβολική χρήση δραστικών προϊόντων μπορεί να οδηγήσει σε ερεθισμούς, ευαισθησία και διαταραχή του δερματικού φραγμού, δημιουργώντας περιττά προβλήματα που δεν υπήρχαν εξαρχής.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο ζήτημα ίσως δεν αφορά καν το δέρμα. Πίσω από την cosmeticorexia κρύβεται ένα βαθύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν παιδιά που μόλις αρχίζουν να διαμορφώνουν την εικόνα του εαυτού τους εκτίθενται καθημερινά στην ιδέα ότι πρέπει να διορθώσουν ατέλειες που στην πραγματικότητα δεν έχουν; Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι η συνεχής ενασχόληση με την εμφάνιση μπορεί να ενισχύσει το άγχος, την ανασφάλεια και την πεποίθηση ότι η αξία ενός ανθρώπου συνδέεται άμεσα με την εξωτερική του εικόνα.
Παράλληλα, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η περιποίηση της επιδερμίδας δεν είναι αφ’ εαυτής κάτι αρνητικό — αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική πράξη αυτοφροντίδας. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η φροντίδα μετατρέπεται σε πίεση, όταν δηλαδή το παιδί νιώθει ότι οφείλει να ακολουθεί ένα εκτενές πρωτόκολλο για να είναι αρεστό ή αποδεκτό. Αυτή η μετατόπιση από την αυτοφροντίδα στην εμμονή είναι που απασχολεί τους επαγγελματίες υγείας και ομορφιάς που παρατηρούν το φαινόμενο να διευρύνεται.
Γιατί έχει σημασία αυτή η τάση
Το φαινόμενο της cosmeticorexia αναδεικνύει μια ευρύτερη πραγματικότητα για την επίδραση των social media στη ψυχολογία των νέων. Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η εξωτερική εμφάνιση και η «τελειότητα» προβάλλονται ως ανώτατες αξίες, μέσα από ένα ατελείωτο ρεύμα βίντεο και εικόνων. Η βιομηχανία καλλυντικών επωφελείται από αυτή την τάση, παράγοντας και προωθώντας προϊόντα που απευθύνονται σε όλο και νεότερα κοινά. Αυτός ο συνδυασμός εμπορικών συμφερόντων και αλγορίθμων που ευνοούν το ελκυστικό οπτικό περιεχόμενο δημιουργεί ένα δύσκολο τοπίο για γονείς και εκπαιδευτικούς που προσπαθούν να θωρακίσουν τα παιδιά.
Οι ειδικοί καλούν τους γονείς να παρακολουθούν το περιεχόμενο που καταναλώνουν τα παιδιά τους και να ανοίξουν διάλογο για τα πρότυπα ομορφιάς που προβάλλονται online. Η κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα στη βασική περιποίηση και στην εμμονή με την τελειότητα είναι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Όσο η cosmeticorexia συνεχίζει να απασχολεί επαγγελματίες σε τομείς από τη δερματολογία ως την παιδοψυχολογία, τόσο περισσότερο αναδεικνύεται η ανάγκη για ενημέρωση και πρόληψη σε οικογένειες και σχολεία.
