Ένα εκτεταμένο οικονομικό πακέτο αναμένεται να συνοδεύσει τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν που πρόκειται να υπογραφεί στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία. Πέρα από τον τερματισμό της κρίσης στον Περσικό Κόλπο και τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, το μνημόνιο κατανόησης προβλέπει τη σταδιακή επανένταξη της Τεχεράνης στο διεθνές οικονομικό σύστημα, με εργαλεία που δεν είχαν γίνει γνωστά μέχρι τώρα.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, το οποίο επικαλείται αντίγραφο του τελικού προσχεδίου, το Ιράν θα αποκτήσει άμεσα το δικαίωμα εξαγωγής αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και των παραγώγων τους. Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει ειδικές άδειες αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου, ανοίγοντας τον δρόμο για τη ροή ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό που είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, ενώ και οι δύο πλευρές θα συνεργαστούν ώστε η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ να επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται επίσης η σταδιακή αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό.
Κεντρικό στοιχείο του οικονομικού σκέλους είναι η δημιουργία ενός ιδιωτικού επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα φέρει την ονομασία «Ταμείο Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης» (Reconstruction and Development Fund). Σύμφωνα με πηγή που μίλησε στο Reuters υπό τον όρο της ανωνυμίας, περισσότερα από τα μισά κεφάλαια του ταμείου έχουν ήδη δεσμευτεί από εταιρείες του ιδιωτικού τομέα. Το σχήμα δεν περιλαμβάνει κρατικά κονδύλια ή επιχορηγήσεις, αλλά εξ ολοκλήρου ιδιωτικές επενδύσεις. Οι τομείς που καλύπτει περιλαμβάνουν την ενέργεια, την εφοδιαστική αλυσίδα, τη βιομηχανία και τις μεταφορές, ενώ μεταξύ των χωρών που έχουν δεσμευτεί για χρηματοδότηση περιλαμβάνονται εταιρείες από τις ΗΠΑ, τα αραβικά κράτη του Κόλπου, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία, τη Σιγκαπούρη, τη Μαλαισία, τη Νότια Αμερική και την Αφρική.
Οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία την Κυριακή, και η επίσημη τελετή υπογραφής έχει προγραμματιστεί για τις 19 Ιουνίου στο θέρετρο Μπούργκενστοκ, με θέα στη λίμνη της Λουκέρνης. Την αμερικανική αντιπροσωπεία αναμένεται να ηγηθεί ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ενώ εκ μέρους του Ιράν εκτιμάται ότι θα παραστεί ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Μετά την υπογραφή, προβλέπεται περίοδος διαβουλεύσεων 60 ημερών για την επίλυση εναπομεινάντων ζητημάτων και τη διαμόρφωση νέου πλαισίου για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Παρασκήνιο και αντιδράσεις
Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων αποκαλύπτει έντονη διαπραγματευτική πίεση από ιρανική πλευρά. Ανώτερη ιρανική πηγή μετέφερε στο Reuters ότι η Τεχεράνη είχε αρχικά απαιτήσει 400 δισεκατομμύρια δολάρια ως πολεμικές αποζημιώσεις για τις καταστροφές που υπέστη από τις επιθέσεις αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Η Ουάσινγκτον αρνήθηκε κατηγορηματικά να καταβάλει κρατικά κονδύλια, και μέσα από αυτό το αδιέξοδο γεννήθηκε η ιδέα για το ιδιωτικό επενδυτικό ταμείο. Μεταξύ των υποδομών που αναμένεται να χρηματοδοτηθούν για ανοικοδόμηση περιλαμβάνονται το βιομηχανικό συγκρότημα χάλυβα Mobarakeh, διυλιστήρια, αεροδρόμια και ευρύτερες υποδομές που επλήγησαν κατά τη σύγκρουση.
Η συμφωνία, ωστόσο, δεν γίνεται δεκτή με ενθουσιασμό από όλους τους εμπλεκόμενους. Σύμφωνα με ανάλυση του ανταποκριτή του βρετανικού Sky News στη Μέση Ανατολή, Άνταμ Πάρσονς, η ισραηλινή διπλωματία βρίσκεται αντιμέτωπη με «τεράστιο πρόβλημα». Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θεωρούνταν έως πρόσφατα ο πιο πιστός σύμμαχος του Ισραήλ, φέρεται να αποκάλεσε τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου «θεοπάλαβο» και να τον επέπληξε δημόσια για την επίθεση στη Βηρυτό ενώ η συμφωνία με το Ιράν ήταν έτοιμη να υπογραφεί. Ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι το Ισραήλ σκοτώνει πάρα πολλούς ανθρώπους στον Λίβανο.
Ο Νετανιάχου, σύμφωνα με τον ίδιο ανταποκριτή, δεν έχει καν δει το κείμενο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν, ωστόσο επιμένει ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν στον Λίβανο και ότι τις αποφάσεις για την εθνική ασφάλεια τις παίρνει ο ίδιος. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, που αντιμετωπίζει εκλογές αργότερα φέτος, βρίσκεται μπροστά σε δίλημμα: αν συμμορφωθεί με τις επιθυμίες του Τραμπ και αποσύρει τις δυνάμεις από τον Λίβανο, κινδυνεύει να χάσει τη λαϊκή υποστήριξη, ενώ αν παραμείνει αμετακίνητος, θέτει σε κίνδυνο τη σχέση του Ισραήλ με τον βασικό του σύμμαχο. Στο Ισραήλ, η συμφωνία του Τραμπ με το Ιράν αντιμετωπίζεται με ευρεία απογοήτευση, καθώς θεωρείται ότι ενθαρρύνει το ιρανικό καθεστώς χωρίς να συμβάλλει στην ασφάλεια του Ισραήλ.
Τι ακολουθεί
Παρότι το κείμενο της συμφωνίας δεν έχει δοθεί ακόμη επίσημα στη δημοσιότητα, η Ουάσινγκτον έχει ήδη ξεκινήσει την ενημέρωση συμμάχων της στο περιθώριο των εργασιών της συνόδου κορυφής της G7 στη Γαλλία. Πηγή με γνώση των διαπραγματεύσεων δήλωσε στο Bloomberg ότι ορισμένες τεχνικές λεπτομέρειες εξακολουθούν να συζητούνται και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν από την τελική υπογραφή. Το «Ταμείο Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης», σύμφωνα με πηγή του Reuters, δεν θα δημιουργηθεί ούτε θα τεθεί σε λειτουργία πριν από την ολοκλήρωση της τελικής συμφωνίας, και αποτελεί ξεχωριστό μηχανισμό από τη διαδικασία άρσης των αμερικανικών κυρώσεων και αποδέσμευσης των παγωμένων ιρανικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων. Οι αγορές πετρελαίου έχουν ήδη αρχίσει να αποτιμούν τις εξελίξεις, με τις τιμές να κινούνται πτωτικά εν αναμονή της επιστροφής ιρανικών εξαγωγών στις παγκόσμιες αγορές.
