Μια συγκλονιστική υπόθεση αυτοκτονίας 12χρονης κοριτσιού στη βόρεια Ιταλία ωθεί τους γονείς της σε δικαστικό αγώνα εναντίον των εταιρειών TikTok και Meta, κατηγορώντας τους αλγορίθμους των πλατφορμών για τον θάνατο της κόρης τους. Η υπόθεση της μικρής Ροσέλα, από την πόλη Άστι της βόρειας Ιταλίας, βρίσκεται στο επίκεντρο της πρώτης συλλογικής αγωγής που κατατέθηκε στην Ιταλία εναντίον κοινωνικών δικτύων. Μαζί με άλλες οικογένειες, οι γονείς ζητούν αυστηρότερη ρύθμιση της πρόσβασης ανηλίκων στις πλατφόρμες και μεγαλύτερη ευθύνη από τις εταιρείες τεχνολογίας.
Πέντε μήνες σε φαύλο κύκλο αυτοκαταστροφής
Τον Σεπτέμβριο του 2023, η Ροσέλα άρχισε να αναζητά στα κοινωνικά δίκτυα περιεχόμενο που σχετιζόταν με την κατάθλιψη, αντανακλώντας τα προσωπικά της συναισθήματα. Οι αλγόριθμοι της Meta και του TikTok, αντί να περιορίσουν αυτές τις αναζητήσεις, συνέχισαν να της προτείνουν παρόμοιο και βαθύτερα απαισιόδοξο υλικό. Αυτή η επαναλαμβανόμενη έκθεση δημιούργησε έναν φαύλο κύκλο που ενίσχυσε σταδιακά την ψυχική επιβάρυνση της νεαρής. Πέντε μήνες αργότερα, το κορίτσι έβαλε τέλος στη ζωή του.
Μετά τον θάνατο της κόρης τους, οι γονείς κατάφεραν να αποκτήσουν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές συσκευές της και ανακάλυψαν ότι η Ροσέλα χρησιμοποιούσε τα κοινωνικά δίκτυα πολύ περισσότερο από όσο γνώριζαν. Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχώριζε ένας μυστικός λογαριασμός στο Instagram με το όνομα «Just a dead pers0n» — «Απλώς ένας νεκρός άνθρωπος» — όπου το γράμμα «o» είχε αντικατασταθεί από τον αριθμό μηδέν, πιθανώς για να αποφύγει τα αυτόματα φίλτρα της πλατφόρμας. Η ύπαρξη αυτού του λογαριασμού αποκάλυψε στους γονείς ότι η ψυχική κατάσταση της Ροσέλας ήταν πολύ σοβαρότερη από ό,τι είχαν αντιληφθεί.
Η μητέρα, Ιρένε Ροτζέρο Ούγκες, περιέγραψε στο πρακτορείο Reuters πώς η συμπεριφορά της κόρης της άλλαξε δραματικά μέσα σε λίγους μήνες. Το αλγοριθμικά επιλεγμένο περιεχόμενο απέκτησε δική του δυναμική και σταδιακά κατέκλυσε το νεαρό κορίτσι. «Κάποια στιγμή ήταν σαν να απέκτησε δική του ζωή. Μεγάλωνε διαρκώς μέχρι που κάλυψε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, το φωτεινό κομμάτι του χαρακτήρα της», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η πρώτη συλλογική αγωγή κατά αλγορίθμων στην Ιταλία
Η οικογένεια από την Άστι συμμετέχει σε ό,τι αποτελεί ιστορική πρωτιά για την Ιταλία: την πρώτη συλλογική αγωγή που αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων κοινωνικής δικτύωσης στη χώρα. Αρκετές ιταλικές οικογένειες έχουν ενωθεί στην αγωγή κατά της Meta, ιδιοκτήτριας των Facebook και Instagram, και της TikTok. Στο επίκεντρο της κατηγορίας βρίσκεται ο ισχυρισμός ότι οι πλατφόρμες δεν προστατεύουν επαρκώς τους ανήλικους χρήστες από επιβλαβές ψυχολογικό περιεχόμενο, ενώ οι αλγόριθμοί τους λειτουργούν ενεργά εναντίον της ψυχικής υγείας τους.
Οι ενάγοντες ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες, καθώς και μεγαλύτερη ενημέρωση των οικογενειών για τους κινδύνους που κρύβει η χρήση κοινωνικών δικτύων από παιδιά. Το αίτημα αυτό συνδέεται άμεσα με τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων: αντί να εντοπίζουν και να αποκλείουν αναζητήσεις σχετικές με αυτοτραυματισμό ή κατάθλιψη, οι πλατφόρμες συνεχίζουν να προτείνουν παρεμφερές υλικό που βαθαίνει τον ψυχολογικό εγκλωβισμό. Η αγωγή έχει ανοίξει ευρύτερη συζήτηση στην Ιταλία για τον ρόλο των κοινωνικών δικτύων στην ψυχική υγεία των ανηλίκων.
Η Meta απάντησε επίσημα μέσω εκπροσώπου της, χωρίς να αμφισβητήσει τα γεγονότα. «Γνωρίζουμε ότι οι γονείς ανησυχούν για την ασφάλεια των παιδιών τους στο διαδίκτυο και γι’ αυτό συνεχίζουμε να προχωρούμε σε αλλαγές που ενισχύουν την προστασία των εφήβων», ανέφερε η εταιρεία. Ωστόσο, οι οικογένειες που κινούν τη συλλογική αγωγή θεωρούν ανεπαρκείς τις μέχρι στιγμής δεσμεύσεις και επιμένουν να απαιτούν νομικά κατοχυρωμένες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων.
Τι ακολουθεί: Αιτήματα για αυστηρότερη προστασία ανηλίκων
Οι ενάγοντες διεκδικούν μέσω της αγωγής αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, ζητούν μεγαλύτερη ενημέρωση για τους γονείς σχετικά με τους κινδύνους που κρύβει η χρήση εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά και εφήβους. Τα αιτήματα αυτά αποτελούν τον πυρήνα της συλλογικής αγωγής κατά Meta και TikTok και απαντούν άμεσα στον τρόπο που οι αλγόριθμοι των πλατφορμών λειτούργησαν στην περίπτωση της μικρής Ροσέλα.
