Έντονη αντίδραση από τον κορυφαίο Έλληνα σχεδιαστή μόδας Βασίλη Ζούλια προκάλεσε η επιστροφή του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου στις φυλακές, μετά την αναίρεση του βουλεύματος που είχε κρίνει υπέρ της αποφυλάκισής του. Ο Ζούλιας επέλεξε να μοιραστεί μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο Facebook μια συγκλονιστική ανάρτηση της δημοσιογράφου Γκρέτας Χριστοφιλοπούλου, αναδημοσιεύοντάς την με το σχόλιο που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: «Ακριβώς σαν να το έγραφα εγώ». Η κίνηση αυτή πυροδότησε συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επαναφέροντας στο προσκήνιο μνήμες αίματος και τραύματα που για πολλούς δεν έχουν κλείσει ποτέ.
Η Γκρέτα Χριστοφιλοπούλου, γνωστή δημοσιογράφος του ναυτιλιακού ρεπορτάζ και συγγραφέας, έγραψε για τον Κωστή Περατικό, τον εφοπλιστή που δολοφονήθηκε από μέλη της τρομοκρατικής οργάνωσης 17 Νοέμβρη στις 28 Μαΐου 1997. Ο Περατικός έφυγε εκείνη την ημέρα από το γραφείο του με προορισμό το σπίτι του — ένα ταξίδι που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Πίσω του άφησε σύζυγο, δύο μικρά παιδιά, γονείς, φίλους και συναδέλφους που ακόμη και σήμερα, σχεδόν τριάντα χρόνια αργότερα, δεν έχουν ξεχάσει.
Η μνήμη του Κωστή Περατικού και η οργή για τη λήθη
Στο κείμενό της, η Χριστοφιλοπούλου θυμάται τον Κωστή Περατικό ως έναν γελαστό, αισιόδοξο άνθρωπο, γεμάτο σχέδια και ενθουσιασμό για τη ζωή. Ωστόσο, κάποιοι αποφάσισαν ότι δεν άξιζε να ζήσει — μια απόφαση που πήραν με ψυχρή πολιτική λογική, χωρίς ίχνος ανθρωπισμού. Αυτό που κάνει την ιστορία ακόμα πιο τραγική, σύμφωνα με τη Χριστοφιλοπούλου, είναι ο τρόπος που ο Γιωτόπουλος — ο άνθρωπος που κατηγορούνταν ως ο εγκέφαλος της 17 Νοέμβρη — συνελήφθη τελικά. Δεν τον πρόδωσε κάποιος συνεργός του. Δεν τον έπνιξαν οι τύψεις. Δεν βοήθησε ποτέ ο ίδιος να αποκαλυφθεί η αλήθεια. Βρέθηκαν τα χαρτιά του: σημειώσεις για τον Κωστή Περατικό, φυλαγμένες σπίτι του σαν τρόπαια, σαν αναμνήσεις ενός εγκλήματος που ο ίδιος αντιμετώπιζε ως πολιτική πράξη.
Παράλληλα, η Χριστοφιλοπούλου θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του συγκεκριμένου περιστατικού: πού ήταν ο ανθρωπισμός για τον Κωστή Περατικό; Πού ήταν για τον Παύλο Μπακογιάννη, για τον Θάνο Αξαρλιά, για τα παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς πατέρα, για τους γονείς που έθαψαν τα παιδιά τους; Σε αυτό το πλαίσιο, η δημοσιογράφος αρνείται να δει στο πρόσωπο του καταδικασμένου τρομοκράτη οτιδήποτε που να της κινεί συμπάθεια. «Δεν με συγκινεί στο ελάχιστο η εικόνα του γερασμένου κτήνους», γράφει απερίφραστα, προσθέτοντας ότι θα ήθελε να πεθάνει πίσω από τα σίδερα.
Η στάση του Ζούλια και η ευρύτερη κοινωνική συζήτηση
Ο Βασίλης Ζούλιας δεν επέλεξε τυχαία να υιοθετήσει αυτό το κείμενο. Η αναδημοσίευση με το σχόλιο «ακριβώς σαν να το έγραφα εγώ» αποτελεί δήλωση θέσης — σαφή, αδιαμφισβήτητη και ενσυνείδητη. Ο γνωστός σχεδιαστής τοποθετείται έτσι στη μακρά σειρά εκείνων που αρνούνται να αποδεχθούν τη λήθη ως μορφή συμφιλίωσης. Για πολλούς, η συζήτηση περί «ανθρωπισμού» απέναντι σε καταδικασμένους τρομοκράτες αντιμετωπίζεται ως προσβολή στη μνήμη των θυμάτων — ανθρώπων με ονόματα, οικογένειες και ζωές που κόπηκαν βίαια.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση του δικαστηρίου να αναιρέσει το βούλευμα αποφυλάκισης του Γιωτόπουλου και η επιστροφή του στις φυλακές έδωσε αφορμή για νέα έκρηξη συναισθημάτων. Η αντίδραση του Ζούλια δείχνει ότι οι πληγές της τρομοκρατίας στην Ελλάδα παραμένουν ανοιχτές για εκείνους που έχασαν αγαπημένα τους πρόσωπα, αλλά και για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο που μεγάλωσε με τη σκιά της 17 Νοέμβρη. Η οργάνωση έδρασε για 27 χρόνια, από το 1975 έως το 2002, αφήνοντας πίσω της 23 νεκρούς και αμέτρητες οικογένειες σε πένθος.
Η Χριστοφιλοπούλου ξεκαθαρίζει ότι δεν ζητά εκδίκηση — δεν το ζήτησε ποτέ. Αυτό που αρνείται, όμως, με αποφασιστικότητα, είναι να αποδεχθεί τη λήθη. Γιατί, όπως γράφει, πίσω από κάθε όνομα στον κατάλογο των θυμάτων υπήρχε ένας άνθρωπος. Και ένας από αυτούς ήταν ο φίλος της, ο Κωστής Περατικός — ένας άνθρωπος που ήθελε απλώς να πάει σπίτι του εκείνο το βράδυ του Μαΐου του 1997 και δεν τα κατάφερε.
