Συλλογικές αγωγές κατά TikTok και Meta κατατίθενται από γονείς ανηλίκων που έχασαν τα παιδιά τους, κατηγορώντας τους τεχνολογικούς κολοσσούς για ανεπαρκή προστασία νεαρών χρηστών. Ανάμεσα στις υποθέσεις ξεχωρίζει η περίπτωση της 12χρονης Ροσέλας από την Ιταλία, η οποία έβαλε τέλος στη ζωή της μετά από μήνες έκθεσης σε περιεχόμενο αυτοτραυματικής συμπεριφοράς και κατάθλιψης που προτείνουν οι πλατφόρμες. Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων, σύμφωνα με τους γονείς, επέτειναν την ψυχολογική επιβάρυνση του κοριτσιού δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο δεν κατάφερε να ξεφύγει. Το ερώτημα κατά πόσο τα social media ευθύνονται για τη βλάβη που προκαλεί το περιεχόμενό τους σε ανήλικους χρήστες βρίσκεται πλέον ενώπιον των δικαστηρίων.
Η τραγική υπόθεση της 12χρονης Ροσέλας
Η υπόθεση της Ροσέλας ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν το κορίτσι άρχισε να αναζητά περιεχόμενο σχετικό με την κατάθλιψη στα κοινωνικά δίκτυα. Σύμφωνα με τους γονείς της, οι αλγόριθμοι των πλατφορμών δεν περιόρισαν αυτό το περιεχόμενο — αντίθετα, συνέχισαν να της προτείνουν ολοένα περισσότερο υλικό σχετικό με αυτοτραυματική συμπεριφορά και κατάθλιψη, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που ενίσχυε την ψυχική της επιβάρυνση. Μέσα σε λίγους μήνες, η μητέρα παρατήρησε δραματική αλλαγή στη συμπεριφορά και τη διάθεση της κόρης της, χωρίς να γνωρίζει το πλήρες εύρος της διαδικτυακής δραστηριότητάς της. Πέντε μήνες μετά τη στιγμή που άρχισε να εκτίθεται σε εκείνο το περιεχόμενο, η Ροσέλα έβαλε τέλος στη ζωή της.
Μετά τον θάνατο του κοριτσιού, οι γονείς αποφάσισαν να ελέγξουν τις ηλεκτρονικές συσκευές της και ανακάλυψαν ότι η κόρη τους χρησιμοποιούσε τα social media πολύ περισσότερο απ’ όσο φανταζόντουσαν. Ανάμεσα στα ευρήματα ήταν ένας μυστικός λογαριασμός στο Instagram με το χαρακτηριστικό όνομα «Just a dead pers0n» — «Απλώς ένας νεκρός άνθρωπος» — όπου το γράμμα «ο» είχε αντικατασταθεί από τον αριθμό μηδέν. Ο λογαριασμός αυτός αποτελούσε ένα παράθυρο στον σκοτεινό ψυχικό κόσμο που η Ροσέλα είχε κρατήσει κρυφό από τους γονείς της και το οικείο περιβάλλον της. Οι γονείς διαπίστωσαν έτσι ότι το κορίτσι είχε ενταχθεί σε ένα διαδικτυακό κόσμο γεμάτο σκοτεινό περιεχόμενο, τον οποίο οι αλγόριθμοι είχαν τροφοδοτήσει ενεργά.
Αντιδράσεις οικογένειας και η συλλογική αγωγή κατά Meta και TikTok
Η μητέρα της Ροσέλας μίλησε στο Reuters περιγράφοντας πώς παρακολούθησε αδύναμη τη μεταμόρφωση της κόρης της μέσα σε διάστημα μηνών. «Κάποια στιγμή ήταν σαν το περιεχόμενο αυτό να απέκτησε δική του ζωή. Μεγάλωνε διαρκώς μέχρι που κάλυψε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, το φωτεινό κομμάτι του χαρακτήρα της», δήλωσε. Η οικογένεια κατηγορεί τις πλατφόρμες ότι, αντί να εντοπίσουν και να περιορίσουν το επικίνδυνο περιεχόμενο, επέτρεψαν στους αλγόριθμούς τους να το ενισχύσουν. Η συλλογική αγωγή κατά Meta και TikTok στηρίζεται ακριβώς σε αυτόν τον ισχυρισμό: ότι οι εταιρείες γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν τον κίνδυνο και δεν έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των ανηλίκων χρηστών τους.
Το ζήτημα της ευθύνης των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης για βλάβη σε ανήλικους χρήστες απασχολεί γονείς, κηδεμόνες και εκπαιδευτικούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Καθώς η χρήση των social media ξεκινά από ολοένα μικρότερες ηλικίες, η ανησυχία για τους κινδύνους που ελλοχεύουν στις πλατφόρμες γίνεται πιο επίκαιρη. Η υπόθεση της Ροσέλας δεν είναι μεμονωμένη — οι κηδεμόνες ανηλίκων σε πολλές χώρες ενώνουν τις φωνές τους μέσω συλλογικών αγωγών, κατηγορώντας τις εταιρείες τεχνολογίας ότι δεν εφαρμόζουν επαρκείς διασφαλίσεις για τη νεαρή ηλικιακή ομάδα των χρηστών τους.
Τι ζητούν οι ενάγοντες από τα δικαστήρια
Οι ενάγοντες στις συλλογικές αγωγές κατά TikTok και Meta διεκδικούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες, ώστε να αποτραπούν παρόμοιες τραγωδίες στο μέλλον. Παράλληλα, ζητούν μεγαλύτερη ενημέρωση των οικογενειών για τους πιθανούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι νεαροί χρήστες των κοινωνικών δικτύων. Τα αιτήματα αυτά αντικατοπτρίζουν την ευρύτερη ανάγκη για διαφάνεια και λογοδοσία από τις εταιρείες που διαχειρίζονται πλατφόρμες με εκατομμύρια ανήλικους χρήστες παγκοσμίως. Η κατάθεση των αγωγών σηματοδοτεί μία νέα φάση της νομικής αντιπαράθεσης μεταξύ οικογενειών και τεχνολογικών κολοσσών για το ζήτημα της προστασίας των παιδιών στον ψηφιακό κόσμο.
