Μόνο το 12% των παραλιών ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta Caretta στην Ελλάδα βρίσκεται σε καλή κατάσταση διατήρησης, σύμφωνα με εκτεταμένη αξιολόγηση που διεξήγαγαν το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ κατά την περίοδο 2024-2025. Η έρευνα κάλυψε 167 παραλίες σε νησιά του Ιονίου, την Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο και τα Δωδεκάνησα, αντιπροσωπεύοντας συνολικά 270 χιλιόμετρα ακτογραμμής. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν συστηματικές πιέσεις από τον τουρισμό, τη νυχτερινή φωτορύπανση και την ανθρώπινη παρουσία ακριβώς τις κρίσιμες ώρες που πραγματοποιείται η ωοτοκία.
Τι έδειξε η αξιολόγηση των 167 παραλιών
Το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ υλοποίησαν την αξιολόγηση στο πλαίσιο της «Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή», καλύπτοντας 167 παραλίες ωοτοκίας σε πέντε γεωγραφικές ενότητες: τα νησιά του Ιονίου, την Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο και τα Δωδεκάνησα. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε σε παραλίες εντός προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000, που αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα περιβαλλοντικής προστασίας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά: μόλις το 12% των παραλιών κρίθηκε ως καλής ποιότητας, το 50% ως μέτριας και το 38% ως χαμηλής — δηλαδή σχεδόν 9 στις 10 παραλίες ωοτοκίας χρήζουν άμεσης βελτίωσης. Συνολικά, η αξιολόγηση κάλυψε περίπου 270 χιλιόμετρα ακτογραμμής, καθιστώντας την πιο εκτεταμένη καταγραφή που έχει γίνει ως σήμερα για το συγκεκριμένο είδος στη χώρα.
Μια σημαντική διαφορά αναδείχθηκε μεταξύ προστατευόμενων και μη περιοχών. Σε παραλίες που εντάσσονται σε καθεστώς προστασίας, το 19% έλαβε αξιολόγηση καλής ποιότητας, έναντι μόλις 5% για εκείνες εκτός προστατευόμενων ζωνών. Αυτή η διαφορά επιβεβαιώνει ότι τα καθεστώτα προστασίας λειτουργούν θετικά, χωρίς ωστόσο να εξαλείφουν τις πιέσεις: ακόμα και εντός Natura 2000, οκτώ στις δέκα παραλίες ωοτοκίας παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στη θεσμική κατοχύρωση και την πραγματική εφαρμογή των μέτρων στο πεδίο.
Τουρισμός, φωτορύπανση και νυχτερινή παρουσία οι κύριοι κίνδυνοι
Ο σημαντικότερος παράγοντας πίεσης που κατέγραψε η έρευνα είναι η τουριστική χρήση των παραλιών. Ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, beach bars και εστιατόρια αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον ωοτοκίας, ενώ τα συνοδευτικά έπιπλα παραλίας αποτελούν ορατό εμπόδιο. Συγκεκριμένα, στο 77% των αξιολογηθεισών παραλιών υπήρχαν ξαπλώστρες και ομπρέλες που μπορούν να δυσκολέψουν ή να αποτρέψουν εντελώς τη διαδικασία της ωοτοκίας. Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι πολλές παραλίες δεν εφαρμόζουν κανόνες απομάκρυνσης του εξοπλισμού τη νύχτα, ακριβώς τη στιγμή που οι Caretta Caretta βγαίνουν στην ακτή.
Παράλληλα, η νυχτερινή φωτορύπανση καταγράφηκε στο 71% των παραλιών, αποτελώντας σοβαρή απειλή για τη συμπεριφορά των θαλάσσιων χελωνών. Οι Caretta Caretta προσανατολίζονται μέσω του φωτός της Σελήνης και των άστρων, οπότε η τεχνητή φωτεινότητα από επιχειρήσεις και κτίρια μπορεί να τις αποπροσανατολίσει και να τις εμποδίσει να επιλέξουν κατάλληλη θέση για τις φωλιές τους. Τέλος, στο 68% των παραλιών καταγράφηκε έντονη ανθρώπινη παρουσία κατά τις βραδινές ώρες — ακριβώς τη χρονική στιγμή που οι χελώνες βγαίνουν στην ακτή για να εναποθέσουν τα αβγά τους. Η συνύπαρξη και των τριών αυτών παραγόντων τη νύχτα δημιουργεί το πιο δυσμενές δυνατό περιβάλλον για την επιτυχή ωοτοκία.
Τι προτείνουν WWF Ελλάς και ΑΡΧΕΛΩΝ
Με βάση τα ευρήματα της αξιολόγησης, το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ κατέθεσαν συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση της κατάστασης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αξιοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Caretta Caretta, που μπορεί να θέσει δεσμευτικούς κανόνες σε εθνικό επίπεδο για τη διαχείριση των παραλιών ωοτοκίας. Οι δύο οργανισμοί ζητούν επίσης τη διατήρηση ελεύθερης ζώνης 5 μέτρων από τη γραμμή του κύματος, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής χώρος για την έξοδο των χελωνών και τη δημιουργία φωλιών χωρίς εμπόδια. Το μέτρο αυτό προϋποθέτει τη μετατόπιση ή κατάργηση εγκαταστάσεων που επεκτείνονται ως τη ζώνη αυτή.
Για τα νυχτερινά ζητήματα, το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ προτείνουν την υποχρεωτική απομάκρυνση όλου του εξοπλισμού παραλίας κατά τις ώρες ωοτοκίας — ομπρελών, ξαπλωστρών και αθλητικού εξοπλισμού. Οι δύο οργανισμοί υπογραμμίζουν ότι τα ευρήματα δεν αφορούν μόνο μεμονωμένες παραλίες, αλλά αναδεικνύουν την ανάγκη για βελτίωση του θεσμικού και διοικητικού πλαισίου προστασίας στο σύνολό του. Η Ελλάδα φιλοξενεί μερικές από τις σημαντικότερες περιοχές ωοτοκίας Caretta Caretta σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, και η αποτελεσματική προστασία τους απαιτεί συντονισμένες δράσεις τόσο από τις αρμόδιες αρχές όσο και από τους επαγγελματίες του τουρισμού που δραστηριοποιούνται στις παράκτιες περιοχές.
