Το ιστορικό καφενείο «Μουριά», ένα από τα παλαιότερα στην Αθήνα με ρίζες από το 1915, κινδυνεύει να κλείσει οριστικά. Ο ιδιοκτήτης του ακινήτου στα Εξάρχεια έχει ανακοινώσει την πρόθεσή του να αλλάξει τη χρήση του κτιρίου, μετατρέποντας το ιστορικό καφενείο σε φαρμακείο. Ο καφετζής Χρήστος Βάνας, που εργάζεται εκεί από το 1982, αγωνίζεται για να κηρυχθεί η Μουριά των Εξαρχείων νεότερο μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς. Σχεδόν 7.500 άνθρωποι έχουν ήδη υπογράψει σχετικό αίτημα που κατατέθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Ένα καφενείο από το 1915 στην καρδιά της γειτονιάς
Κάθε πρωί, λίγο μετά τις 7, ο Χρήστος Βάνας ανοίγει τα ρολά της «Μουριάς» στα Άνω Εξάρχεια. Ο ήχος από τις καρέκλες και τα τραπέζια που τοποθετεί στο πεζοδρόμιο σηματοδοτεί την έναρξη μιας μέρας που επαναλαμβάνεται με την ίδια ακρίβεια εδώ και δεκαετίες. Ελέγχει τις προμήθειες για τους μεζέδες, παραλαμβάνει εφημερίδες για το απέναντι ψιλικατζίδικο και ετοιμάζει τον πρώτο ελληνικό για τους πρωινούς πελάτες. Αυτή η ρουτίνα δεν είναι απλώς επαγγελματική συνήθεια — είναι ο τρόπος ζωής ενός ανθρώπου που αφιέρωσε σχεδόν μισό αιώνα στον ίδιο χώρο.
Η ιστορία της «Μουριάς» ξεκινά το 1915, μόλις εννέα χρόνια μετά την ένταξη της οδού Καλλιδρομίου στο σχέδιο πόλεως, το 1906. Το καφενείο βρίσκεται στη συμβολή Καλλιδρομίου και Χαριλάου Τρικούπη και είναι μεγαλύτερο ακόμη και από τη γνωστή λαϊκή αγορά της γειτονιάς, η οποία μεταφέρθηκε εκεί από την οδό Στουρνάρη μόλις το 1949. Μέσα από τις τζαμαρίες του, οι θαμώνες παρακολούθησαν ολόκληρη τη νέα ελληνική ιστορία να ξετυλίγεται μπροστά τους. Η ιστορία αυτή ζωντανεύει ακόμη μέσα από τις διηγήσεις των παλαιότερων.
Ο Χρήστος Βάνας είναι ο 7ος κατά σειρά καφετζής της «Μουριάς» και ανέλαβε το καφενείο το 1982. «Μόνος μου επέλεξα να έρθω, μου άρεσε αυτή η δουλειά», δηλώνει σήμερα, έχοντας κοντεύσει να συμπληρώσει μισό αιώνα με τον δίσκο στο χέρι. Στους τοίχους του καφενείου δεσπόζουν φωτογραφίες από παλιά μαζέματα και σκίτσα γνωστών δημιουργών. Ένα σκίτσο του Στάθη μοιάζει ιδιαίτερα προφητικό: απεικονίζει μια μουριά, από κάτω ένα τραπέζι κι έναν άνθρωπο να σηκώνει το ποτήρι του λέγοντας «Κανείς μόνος του» — μια φράση που σήμερα αποκτά πρόσθετο νόημα.
Αντιδράσεις θαμώνων και αίτημα για διατηρητέο
Η είδηση ότι ο ιδιοκτήτης του ακινήτου σχεδιάζει να μετατρέψει τη «Μουριά» σε φαρμακείο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη γειτονιά. Οι θαμώνες επισημαίνουν ότι στην οδό Καλλιδρομίου υπάρχουν ήδη δύο φαρμακεία, ενώ στη Χαριλάου Τρικούπη ακόμη περισσότερα. Αυτό που λείπει, τονίζουν, δεν είναι ένα ακόμη φαρμακείο, αλλά ένας τόπος συνάντησης που διατηρεί ζωντανή τη σύνδεση ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές και γενιές. Η «Μουριά» λειτουργεί ακριβώς ως αυτός ο χώρος εδώ και πάνω από έναν αιώνα.
Η Ερατώ Αγγουράκη, που μεγάλωσε στη γειτονιά, θυμάται το καφενείο από τα παιδικά της χρόνια, όταν οι γονείς της την έπαιρναν μαζί τους και έμεναν ώρες εκεί. Σήμερα κάνει το ίδιο με τη δική της παρέα. «Είναι σημαντικό να μείνει ανοιχτή γιατί δεν είναι δήθεν. Παραμένει αναλλοίωτη μέσα στα χρόνια, όσες μόδες κι αν περάσουν», δηλώνει. «Πάντα θα βρεις εδώ κάποιον που θα ξέρεις, πάντα θα νιώσεις άνετα.» Παράλληλα, ο Θανάσης Ασημακόπουλος, γέννημα θρέμμα Εξαρχειώτης, θυμάται τις προεκλογικές συγκεντρώσεις της ΕΔΑ τη δεκαετία του ’60, με τους αστυνομικούς να περικυκλώνουν το τετράγωνο. Η οικογένειά του διατηρεί ζαχαροπλαστείο στη Χαριλάου Τρικούπη που άνοιξε την ίδια χρονιά με τη «Μουριά», το 1915.
Ο Χρήστος Βάνας δεν κρύβει τα συναισθήματά του για ό,τι κινδυνεύει να χαθεί. «Έχω ζήσει πολύ ωραίες αναμνήσεις και τώρα προσπαθώ, επειδή το αγαπάω αυτό το καφενείο, να κατοχυρωθεί ως διατηρητέο. Είναι η ζωή μου», δηλώνει. Σχεδόν 7.500 άνθρωποι έχουν ήδη υπογράψει το αίτημα να κηρυχθεί η «Μουριά» νεότερο μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς, ώστε να αποκλειστεί ενδεχόμενη αλλαγή χρήσης στο μέλλον. Η επιστολή έχει κατατεθεί στην Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Τι ακολουθεί: η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού
Το αίτημα για κήρυξη της «Μουριάς» ως νεότερου μνημείου πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται πλέον στα χέρια της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι υπογραφές των σχεδόν 7.500 πολιτών αποτελούν το κύριο επιχείρημα των υποστηρικτών απέναντι στην πρόθεση του ιδιοκτήτη να αλλάξει τη χρήση του ακινήτου. Αν εγκριθεί η κήρυξη, η μετατροπή του καφενείου σε φαρμακείο δεν θα είναι πλέον εφικτή. Ο Χρήστος Βάνας, ο 7ος καφετζής της «Μουριάς», ελπίζει να μην είναι και ο τελευταίος.
