Σταθερά αυξητική είναι από το 2021 η τάση επιστροφής Ελλήνων πολιτών στη χώρα, μια εξέλιξη που σηματοδοτεί ανατροπή στο μεταναστευτικό ισοζύγιο που είχε διαμορφωθεί κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Η επιστροφή Ελλήνων που είχαν μεταναστεύσει στο εξωτερικό αναδεικνύεται πλέον σε σταθερή τάση και όχι σε μεμονωμένο φαινόμενο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται πλέον ανάμεσα στις πρώτες χώρες του ΟΟΣΑ ως προς την επιστροφή των πολιτών της. Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται τόσο στους αριθμούς όσο και στο προφίλ όσων επιλέγουν να επαναπατριστούν.
Οι αριθμοί της επιστροφής Ελλήνων
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, την περίοδο 2023-2024 περίπου 69.000 Έλληνες έφυγαν στο εξωτερικό, ενώ την ίδια περίοδο 98.000 επέστρεψαν στη χώρα. Το ισοζύγιο, δηλαδή, ήταν καθαρά θετικό για την Ελλάδα, με τις επιστροφές να ξεπερνούν κατά πολύ τις αναχωρήσεις. Το στοιχείο αυτό αντιστρέφει την εικόνα που είχε επικρατήσει τη δεκαετία της κρίσης, όταν χιλιάδες νέοι επιστήμονες και εργαζόμενοι αναγκάστηκαν να αναζητήσουν ευκαιρίες εκτός συνόρων.
Σε βάθος χρόνου, η εικόνα είναι ακόμα πιο ενθαρρυντική για τη χώρα. Από το σύνολο των Ελλήνων που μετανάστευσαν μεταξύ 2010 και 2025, οι 6 στους 10 έχουν ήδη επαναπατριστεί. Με βάση αυτά τα δεδομένα, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 4η θέση ανάμεσα στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ ως προς το ποσοστό επιστροφής των πολιτών της, μια θέση που την τοποθετεί ανάμεσα στα πιο επιτυχημένα παραδείγματα αναστροφής του μεταναστευτικού ρεύματος διεθνώς.
Ποιοι επιστρέφουν και τι σηματοδοτεί η τάση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το προφίλ όσων επιλέγουν την επιστροφή Ελλήνων στη χώρα καταγωγής τους. Οι επαναπατρισθέντες είναι κατά κανόνα νεότεροι σε ηλικία και διαθέτουν υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό της χώρας. Πρόκειται δηλαδή για ανθρώπινο δυναμικό με εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία που αποκτήθηκε στο εξωτερικό, το οποίο πλέον επιστρέφει και ενσωματώνεται στην ελληνική αγορά εργασίας.
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μια πιο εξωστρεφής και αναπτυξιακή πολιτική στη σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά της. Η κρατική προσέγγιση φαίνεται να μετατοπίζεται από τη διαχείριση του φαινομένου της φυγής προς την ενεργό προσέλκυση και υποδοχή όσων επιθυμούν να επιστρέψουν. Ταυτόχρονα, παρατηρείται σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς πιο ενδοευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας, με τους Έλληνες να κινούνται πλέον με μεγαλύτερη ευκολία μεταξύ Ελλάδας και άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς αυτό να σημαίνει οριστική εγκατάσταση στο εξωτερικό.
Η πρόκληση της διαχείρισης της κινητικότητας
Παρά τα θετικά στοιχεία, όπως επισημαίνεται, η βασική πρόκληση δεν περιορίζεται μόνο στην αναστροφή του λεγόμενου brain drain, δηλαδή της φυγής επιστημονικού δυναμικού. Η πρόκληση επεκτείνεται στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου μοντέλου διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας των Ελλήνων πολιτών. Ένα τέτοιο μοντέλο θα πρέπει να ενισχύει τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας και να διατηρεί τη σύνδεση της Ελλάδας με το ανθρώπινο δυναμικό της που παραμένει στο εξωτερικό, ανεξάρτητα από το αν αυτό επιστρέψει άμεσα ή όχι.
Η αύξηση της επιστροφής Ελλήνων τα τελευταία χρόνια αποτελεί, σύμφωνα με τα στοιχεία, ένα μετρήσιμο δείγμα αλλαγής πορείας για τη χώρα σε σχέση με τη δεκαετία της κρίσης. Η θέση της Ελλάδας στην 4η θέση του ΟΟΣΑ σε επιστροφές πολιτών αναδεικνύει τη σημασία του θέματος για τον σχεδιασμό μελλοντικών πολιτικών γύρω από τη διασπορά και την αγορά εργασίας.
