Η Ελλάδα τιμά σήμερα, 24 Ιουλίου, την επέτειο της Μεταπολίτευσης, 52 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Στις 4:15 τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός, βάζοντας τέλος στην επταετή δικτατορία και οδηγώντας τη χώρα στην κοινοβουλευτική ομαλότητα. Η ημέρα αυτή αποτελεί την αφετηρία της περιόδου που έμεινε στην ιστορία ως Μεταπολίτευση. Η επέτειος της 24ης Ιουλίου 1974 παραμένει σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας.
Η κατάρρευση της χούντας και η επιστροφή Καραμανλή
Η πτώση του δικτατορικού καθεστώτος επήλθε την 23η Ιουλίου 1974, υπό το βάρος της κρίσης στην Κύπρο. Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, που οργανώθηκε από τη χούντα των Αθηνών, οδήγησε στην τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου. Η αποδιοργανωμένη επιστράτευση και ο κίνδυνος γενικευμένου πολέμου με την Τουρκία αποκάλυψαν το πλήρες αδιέξοδο του καθεστώτος, τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο. Η στρατιωτική ηγεσία αναγκάστηκε να καλέσει πολιτικούς της προδικτατορικής περιόδου σε σύσκεψη, με στόχο την παράδοση της διακυβέρνησης.
Έπειτα από διαβουλεύσεις, η επιλογή έπεσε στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος ζούσε αυτοεξόριστος στο Παρίσι από το 1963. Ο τότε πρόεδρος της Γαλλίας, Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, έθεσε στη διάθεσή του το προεδρικό αεροσκάφος για την επιστροφή στην Αθήνα. Στις 2:06 τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου, το αεροπλάνο προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, όπου χιλιάδες πολίτες είχαν συγκεντρωθεί για να τον υποδεχθούν, εκφράζοντας την προσδοκία πως η επταετής περίοδος καταστολής έφτανε στο τέλος της. Λίγες ώρες αργότερα, ο Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Σεραφείμ, παρουσία του στρατηγού Φαίδωνα Γκιζίκη.
Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας και πρώτα μέτρα
Αμέσως μετά την ορκωμοσία, συγκροτήθηκε η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, στην οποία συμμετείχαν πολιτικοί από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Βασικοί στόχοι της νέας διακυβέρνησης ήταν η αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών, ο πολιτικός έλεγχος των Ενόπλων Δυνάμεων και η διαχείριση της οξείας κρίσης στην Κύπρο. Το πρώτο υπουργικό συμβούλιο προχώρησε άμεσα σε συμβολικές αλλά και ουσιαστικές αποφάσεις, δείχνοντας τη βούληση για πλήρη ρήξη με το προηγούμενο καθεστώς.
Ανάμεσα στα πρώτα μέτρα ήταν η κατάργηση του στρατοπέδου εξορίας της Γυάρου, η απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και η επιστροφή της ελληνικής ιθαγένειας σε όσους την είχαν στερηθεί επί δικτατορίας. Τους επόμενους μήνες νομιμοποιήθηκαν όλα τα πολιτικά κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του ΚΚΕ, ενώ ξεκίνησε συστηματικά η θεσμική αποδόμηση του μηχανισμού της χούντας. Η ομαλή μετάβαση από το δικτατορικό καθεστώς στη δημοκρατική λειτουργία θεωρείται από τις πλέον πετυχημένες πολιτικές διαχειρίσεις κρίσης στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, με την προτεραιότητα να δίνεται στη σταθερότητα και στην αποφυγή περαιτέρω αναταραχής.
Η οριστική θεμελίωση της Δημοκρατίας
Η διαδικασία επιστροφής στην κανονικότητα ολοκληρώθηκε σταδιακά μέσα στους επόμενους μήνες. Στις 17 Νοεμβρίου 1974 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες ελεύθερες βουλευτικές εκλογές μετά την πτώση της χούντας, δίνοντας στους πολίτες τη δυνατότητα να εκφράσουν ελεύθερα την ψήφο τους για πρώτη φορά έπειτα από επτά χρόνια. Ακολούθησε, στις 8 Δεκεμβρίου, δημοψήφισμα για το πολιτειακό ζήτημα, το οποίο οδήγησε στην οριστική κατάργηση της μοναρχίας στην Ελλάδα.
Το Σύνταγμα του 1975 ήρθε να θεμελιώσει νομικά την Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, κλείνοντας τον κύκλο της Μεταπολίτευσης με σταθερό θεσμικό πλαίσιο. Πενήντα δύο χρόνια μετά, η 24η Ιουλίου 1974 παραμένει σύμβολο της επιστροφής στη δημοκρατική ομαλότητα και υπενθύμιση της σημασίας των σταθερών θεσμών για τη διασφάλιση της εθνικής ενότητας σε δύσκολες περιόδους.
