Η Οδύσσεια, το ομηρικό έπος που γεμίζει ξανά τις αίθουσες του σινεμά μετά τη μεταφορά του στη μεγάλη οθόνη από τον Κρίστοφερ Νόλαν, αναδεικνύεται ως πολύτιμη πηγή για την αρχαιοελληνική τεχνολογία. Πέρα από τα μυθικά τέρατα, τις μάγισσες και τους θεούς που καθορίζουν τη μοίρα του Οδυσσέα, το έπος λειτουργεί ως ντοκουμέντο της επιστήμης και της μεταλλουργίας από την Εποχή του Χαλκού έως την Εποχή του Σιδήρου. Το περιοδικό Nature αναλύει πώς ο Όμηρος φαντάστηκε πλοία που θυμίζουν σύγχρονα αυτόνομα σκάφη, αιώνες πριν από την εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης. Η ανάλυση αυτή ρίχνει νέο φως στην αρχαιοελληνική τεχνολογία όπως την αποτύπωσε ο ποιητής.
Διαβάστε επίσης: Η Μαρία Ηλιάκη αποκαλύπτει τη διαταραχή σακχάρου της
Πλοία χωρίς κυβερνήτη και όπλα από μπρούντζο
Στην αφήγηση, τα πλοία των Φαιάκων μεταφέρουν τον Οδυσσέα στην Ιθάκη γνωρίζοντας «κάθε πολιτεία και κάθε εύφορη γη». Τα σκάφη αυτά δεν έχουν κυβερνήτες, όμως γνωρίζουν από μόνα τους τι σκέφτονται και τι σκοπεύουν να πράξουν οι ναύτες τους, μια περιγραφή που το Nature συνδέει με τα σημερινά πλωτά drone τεχνητής νοημοσύνης. Η Οδύσσεια, μαζί με την προγενέστερη Ιλιάδα, βασίστηκε σε μύθους και προφορικές αφηγήσεις που ανάγονται μέχρι το 1600 π.Χ., στη διάρκεια της Εποχής του Χαλκού, όταν άκμαζαν ο μυκηναϊκός και ο μινωικός πολιτισμός. Τα δύο έπη μεταδίδονταν προφορικά από γενιά σε γενιά, μέχρι να αποτυπωθούν σε γραπτή μορφή από τον Όμηρο γύρω στον 8ο π.Χ. αιώνα, όταν ο ελλαδικός χώρος είχε πλέον περάσει στην Εποχή του Σιδήρου.
Η χρονική αυτή απόσταση εξηγεί γιατί το κείμενο περιλαμβάνει αναχρονισμούς στη μεταλλουργία, με μπρούντζινα δόρατα και σπαθιά να συνυπάρχουν με σιδερένιες πύλες και σιδερένια μαχαίρια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σκηνή όπου ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του τυφλώνουν τον Κύκλωπα με έναν καυτό ξύλινο πάσσαλο, ο οποίος αρχίζει να τσιτσιρίζει μέσα στο μάτι του τέρατος όπως τσιτσιρίζει μια λεπίδα που βυθίζεται στο νερό για να σκληρύνει. Η περιγραφή αυτή παραπέμπει άμεσα στην τεχνική σκληρύνσεως του ατσαλιού, μια πρώιμη μαρτυρία γνώσης πάνω στην αρχαιοελληνική τεχνολογία της κατεργασίας μετάλλων.
Η ερμηνεία ειδικών και τα ευρήματα στην Πύλο
Ο Μάικλ Ράιτ, πρώην επιμελητής του Μουσείου Επιστήμης του Λονδίνου, επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη τεχνική σκληραίνει το ατσάλι, όχι όμως τον χαλκό ή τον καθαρό σίδηρο. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Όμηρος φαίνεται να περιγράφει την κατεργασία ενός εργαλείου με ατσάλινη αιχμή, κάτι που αποδεικνύει πως οι μεταλλουργικές γνώσεις της εποχής ήταν πιο προηγμένες από ό,τι πιστευόταν. Ευρήματα που ανακλούν τις μεταλλουργικές αναφορές της Οδύσσειας έχουν εντοπιστεί στο μυκηναϊκό Παλάτι του Νέστορα, στην Πύλο, όπου έχουν βρεθεί αγγεία από κράματα μπρούντζου, αργύρου και χρυσού.
Στο ίδιο εύρημα περιλαμβάνεται και η απεικόνιση ενός διάτρητου πέλεκυ, χρονολογημένου στο 1450 π.Χ., ο οποίος συνδέεται με μια από τις πιο γνωστές σκηνές του έπους. Όταν ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη, οργανώνεται μια δοκιμασία τοξοβολίας κατά την οποία το βέλος πρέπει να περάσει μέσα από 12 πέλεκεις τοποθετημένους στη σειρά. Ο Όμηρος δεν εξηγεί πώς ήταν δυνατή αυτή η δοκιμασία, ωστόσο ορισμένοι μελετητές έχουν προτείνει τη θεωρία ότι οι πέλεκεις έφεραν ειδικά ανοίγματα, μια υπόθεση που το εύρημα της Πύλου φαίνεται να ενισχύει. Οι αναλύσεις αυτές δείχνουν πόσο στενά συνδέεται η μυθολογική αφήγηση με πραγματικές πρακτικές της αρχαιοελληνικής τεχνολογίας της εποχής.
