Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν συνεχίζει να σαρώνει τα ταμεία των κινηματογράφων σε όλο τον κόσμο, έχοντας ήδη αποφέρει 264,1 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως μόλις το πρώτο Σαββατοκύριακο προβολής της. Η ταινία, που γυρίστηκε σε IMAX και έκανε πρεμιέρα την Παρασκευή 18 Ιουλίου, έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Η Οδύσσεια του Νόλαν μοιράζει το κοινό ανάμεσα σε ενθουσιώδεις υποστηρικτές και αυστηρούς επικριτές, ενώ παράλληλα πυροδότησε ένα απρόσμενο φαινόμενο στη Βρετανία: την αύξηση του ενδιαφέροντος για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας.
Ρεκόρ στο box office και ενθουσιασμός στην Αθήνα
Η ταινία σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο στο παγκόσμιο box office, ετοιμαζόμενη να γράψει τη δική της ιστορία στη βιομηχανία του κινηματογράφου. Το έργο του Νόλαν έχει διχάσει βαθιά το κοινό, με τους φανατικούς υποστηρικτές να μιλούν για ένα διαχρονικό αριστούργημα και τους πιο αυστηρούς επικριτές του να του καταλογίζουν ότι δεν σεβάστηκε πλήρως το αρχαίο κείμενο, αφήνοντας εκτός σημαντικά κεφάλαια του ομηρικού έπους. Παρότι ο σκηνοθέτης παρέλειψε αρκετούς γνωστούς μύθους -κάτι αναμενόμενο, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να χωρέσουν σε μία ταινία 24 ραψωδίες με 12.110 στίχους– παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό πιστός στον πυρήνα της ιστορίας, μετατρέποντας τον Οδυσσέα από μυθικό ημίθεο σε έναν βαθιά ανθρώπινο, τραγικό χαρακτήρα.
Πολλοί θεατές που παρακολούθησαν την ταινία το πρώτο Σαββατοκύριακο της προβολής της στην Αθήνα βγήκαν από τις αίθουσες ενθουσιασμένοι, όπως κατέγραψε σε ρεπορτάζ της η δημοσιογράφος Νίκι Κιτσαντώνη, παρά τις αρχικές επιφυλάξεις που είχαν εκφραστεί πριν από την κυκλοφορία της. Ο Κώστας Αναστασιάδης, 55 ετών, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η ταινία τον «συνεπήρε» και τον πήγε πίσω 45 χρόνια, στα σχολικά του χρόνια όταν διάβαζε το ομηρικό έπος. Ο ίδιος σημείωσε πως τα εντυπωσιακά οπτικά εφέ της παραγωγής εξυπηρέτησαν την αφήγηση αντί να την επισκιάσουν, τονίζοντας πως «το κείμενο υπερβαίνει τα πάντα».
Στο καστ της ταινίας πρωταγωνιστούν ο Ματ Ντέιμον στον ρόλο του Οδυσσέα, η Αν Χάθαγουεϊ ως Πηνελόπη και ο Τομ Χόλαντ στον ρόλο του Τηλέμαχου. Η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ελένης της Τροίας είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις πριν από την κυκλοφορία της ταινίας, ωστόσο ο Αναστασιάδης εκτίμησε ότι η επιλογή αυτή «ενίσχυσε την καθολικότητα» του ομηρικού έργου. Στην ελληνική δημοσιογραφία οι κριτικές ήταν ανάμεικτες, με ορισμένα δημοσιεύματα να αναφέρουν ότι ο Νόλαν ανταποκρίθηκε σε μια ομηρική πρόκληση.
Η συζήτηση για την πιστότητα στον Όμηρο
Παράλληλα με τον ενθουσιασμό, η Οδύσσεια του Νόλαν βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής από όσους θεωρούν ότι ο σκηνοθέτης δεν σεβάστηκε πλήρως το αρχαίο κείμενο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σκηνή με τον Πολύφημο, στη σπηλιά του οποίου ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του διαφεύγουν κρυμμένοι με άχυρο στις πλάτες τους, αντί να είναι δεμένοι κάτω από την κοιλιά των προβάτων όπως στο πρωτότυπο κείμενο. Ο Νόλαν παρέλειψε επίσης το εμβληματικό τέχνασμα του Οδυσσέα να συστηθεί στον Κύκλωπα ως «Κανένας», ώστε όταν εκείνος τυφλωθεί και ζητήσει βοήθεια φωνάζοντας ότι τον ξεγέλασε «ο Κανένας», οι υπόλοιποι Κύκλωπες να τον αγνοήσουν.
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης παραδέχτηκε σε εμφάνισή του στην εκπομπή «The Daily Show» ότι προσπάθησε να αποδώσει το λογοπαίγνιο στην οθόνη, χωρίς όμως επιτυχία. «Το καταλαβαίνω, είναι ένα λογοπαίγνιο. Όμως τα λογοπαίγνια στη μετάφραση είναι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Προσπάθησα, αλλά ήταν απλώς αδύνατον να λειτουργήσει κινηματογραφικά», εξήγησε ο Νόλαν.
Πέρα από τις κινηματογραφικές αίθουσες, η ταινία άφησε το στίγμα της και στις αναζητήσεις του διαδικτύου. Σύμφωνα με ανάλυση δεδομένων της Google Trends από την πλατφόρμα εκμάθησης γλωσσών Preply, οι αναζητήσεις στη Βρετανία για τον όρο «learn Greek» αυξήθηκαν κατά 550% μέσα σε έναν μήνα, φτάνοντας τις 6.000 μηνιαίες αναζητήσεις. Η ειδικός της Preply στις γλωσσικές τάσεις, Μαντλίν Ένος, εξήγησε ότι το ενδιαφέρον χωρίζεται σε δύο κατευθύνσεις, καθώς κάποιοι αναζητούν τα αρχαία ελληνικά για να προσεγγίσουν το πρωτότυπο κείμενο του Ομήρου, ενώ άλλοι στρέφονται στα νέα ελληνικά για να γνωρίσουν τη σύγχρονη ελληνική κουλτούρα και να επικοινωνήσουν με τους σημερινούς ομιλητές της. Όπως σημείωσε η ίδια, οι ταινίες λειτουργούν συχνά ως αφορμή για την εκμάθηση μιας γλώσσας, καθώς δημιουργούν συναισθηματική σύνδεση με μια ιστορία, έναν τόπο και μια πολιτιστική κληρονομιά.
