Η Ελλάδα καταγράφει αξιοσημείωτη πρόοδο στο λεγόμενο brain gain, με σχεδόν τα δύο τρίτα όσων μετανάστευσαν την τελευταία δεκαπενταετία να έχουν πλέον επιστρέψει στη χώρα. Η διαπίστωση ανήκει στη γερμανική οικονομική επιθεώρηση Handelsblatt, η οποία αναλύει την προσπάθεια που καταβάλλει η ελληνική κυβέρνηση από το 2019 για να αντιστρέψει το φαινόμενο του brain drain. Το γερμανικό μέσο επισημαίνει ότι η Ελλάδα «καταβάλλει μια ασυνήθιστα μεγάλη προσπάθεια» για να επαναφέρει καλά καταρτισμένους εργαζομένους που είχαν εγκαταλείψει τη χώρα κατά τη διάρκεια της κρίσης δημοσίου χρέους.
Τι δείχνει η έρευνα της Handelsblatt για το brain gain
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η συντηρητική κυβέρνηση της ΝΔ έχει θέσει σε εφαρμογή, από την ανάληψη των καθηκόντων της το 2019, μια σειρά μέτρων για την προσέλκυση εξειδικευμένου προσωπικού πίσω στην Ελλάδα. Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνονται φορολογικά κίνητρα για όσους επιστρέφουν, επιχορηγήσεις σε επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν τέτοιους εργαζομένους, πλατφόρμες εύρεσης εργασίας καθώς και διαφημιστικές εκδηλώσεις στο εξωτερικό. Η Handelsblatt χαρακτηρίζει «αξιοσημείωτη» την επιτυχία του εγχειρήματος, τονίζοντας πως σχεδόν τα δύο τρίτα όσων είχαν μεταναστεύσει έχουν στο μεταξύ επιστρέψει στην Ελλάδα.
Ωστόσο, το γερμανικό μέσο διευκρινίζει πως τα οικονομικά κίνητρα παίζουν μόνο δευτερεύοντα ρόλο στην απόφαση επιστροφής. Πιο καθοριστικοί αποδεικνύονται οι οικογενειακοί δεσμοί, η ποιότητα ζωής και η συναισθηματική σύνδεση με την πατρίδα, όπως προκύπτει από σχετική μελέτη του ΟΟΣΑ και του ελληνικού Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) που δημοσιεύθηκε πρόσφατα. Παράλληλα, η κυβερνητική στρατηγική δεν περιορίζεται μόνο σε στόχους της αγοράς εργασίας, αλλά επιχειρεί να αντιμετωπίσει και το δημογραφικό ζήτημα της χώρας, καθώς η μείωση των γεννήσεων λόγω της μετανάστευσης, της υψηλής ανεργίας και των εισοδηματικών απωλειών στα χρόνια της κρίσης έχει οδηγήσει σε μείωση πληθυσμού που επιβαρύνει τόσο τα συνταξιοδοτικά συστήματα όσο και την οικονομική ανάπτυξη που χρειάζεται η Ελλάδα για την περαιτέρω μείωση του υψηλού δημόσιου χρέους της.
Τα νούμερα πίσω από το brain gain
Η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, παραθέτει συγκεκριμένα στοιχεία στο δημοσίευμα της Handelsblatt. Σύμφωνα με αυτά, περίπου 734.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ελλάδα τα τελευταία 15 χρόνια. Από αυτούς, οι 473.000 έχουν στο μεταξύ επιστρέψει στη χώρα. Η κυβέρνηση υποστηρίζει πως πλέον, αντί για brain drain, καταγράφεται πράγματι brain gain, καθώς το 2024 ο αριθμός όσων επέστρεψαν ξεπέρασε εκείνον όσων μετανάστευσαν κατά περίπου 20.000 άτομα.
Η μελέτη του ΟΟΣΑ και του ΕΚΤ προσφέρει επιπλέον στοιχεία για το προφίλ όσων επέστρεψαν. Περισσότεροι από τους μισούς είναι ηλικίας μεταξύ 20 και 39 ετών, ενώ περίπου το 60% διαθέτει πτυχίο ανώτατης εκπαίδευσης. Το 47% εξ αυτών εργάζεται σε επαγγέλματα υψηλής εξειδίκευσης, στοιχείο που ενισχύει την εικόνα ότι το brain gain αφορά κατά κύριο λόγο νέους, καταρτισμένους επαγγελματίες. Παρά τη θετική αυτή τάση, η Handelsblatt σημειώνει πως η Ελλάδα παραμένει ελάχιστα ανταγωνιστική σε επίπεδο μισθών σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές εργασίας, γεγονός που συνεχίζει να αποτελεί πρόκληση για τη διατήρηση της τάσης επιστροφής μακροπρόθεσμα.
