Οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και της Ουκρανίας, ο Αμπάς Αραγτσί και ο Αντρίι Σιμπίχα, είχαν τηλεφωνική επικοινωνία και συμφώνησαν σε αποκλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στις δύο χώρες. Η επαφή έγινε μετά τη βύθιση ιρανικού εμπορικού πλοίου στην Κασπία Θάλασσα το περασμένο Σαββατοκύριακο, όταν σκοτώθηκε ένας ναυτικός. Το περιστατικό είχε προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα στην Τεχεράνη και το Κίεβο, με αμοιβαίες κατηγορίες και προειδοποιήσεις.
Το περιστατικό στην Κασπία
Η Ουκρανία ανακοίνωσε ότι drones της έπληξαν το Σαββατοκύριακο δύο ρωσικά πλοία στην Κασπία, τα οποία, σύμφωνα με το Κίεβο, μετέφεραν στρατιωτικό φορτίο και είχαν αναχωρήσει από το Ιράν με προορισμό ρωσικό λιμάνι. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανέφερε σε ανάρτησή του ότι στους στόχους περιλαμβανόταν και πολεμικό πλοίο, το οποίο η ουκρανική υπηρεσία ασφαλείας προσδιόρισε αργότερα ως ρωσικό πυραυλικό σκάφος. Η Τεχεράνη έδωσε διαφορετική εκδοχή, υποστηρίζοντας ότι το πλήγμα δέχθηκε ιρανικό εμπορικό πλοίο που μετέφερε σίδηρο και εκτελούσε δρομολόγιο από το ρωσικό λιμάνι του Αστραχάν προς το Ανζαλί, στο βόρειο Ιράν. Σύμφωνα με τις ιρανικές αρχές, ένας ναυτικός σκοτώθηκε και άλλοι τρεις τραυματίστηκαν. Ο περιφερειακός κυβερνήτης Χαντί Χαγ-Σενάς είχε περιγράψει τη συγκεκριμένη γραμμή ως «ασφαλή και αξιόπιστο διάδρομο» για τις εμπορικές ανταλλαγές ανάμεσα στα δύο λιμάνια.
Η ένταση κλιμακώθηκε τη Δευτέρα, όταν ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, προειδοποίησε ότι η «επικίνδυνη περιπέτεια της Ουκρανίας» δεν θα μείνει αναπάντητη. Παράλληλα, ο επιτετραμμένος της Ουκρανίας στην Τεχεράνη κλήθηκε στο ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών για εξηγήσεις σχετικά με το πλήγμα. Οι δύο χώρες βρίσκονται σε διαμάχη ήδη από το 2022, όταν το Ιράν πούλησε drones στη Ρωσία, όμως το περιστατικό στην Κασπία ανέβασε απότομα τους τόνους.
Η επικοινωνία Αραγτσί – Σιμπίχα
Η πρώτη αντίδραση του Αμπάς Αραγτσί ήταν ότι η επίθεση «δεν θα μείνει αναπάντητη» και ότι οι συνέπειες θα είναι «απρόβλεπτες». Ο Ουκρανός ομόλογός του απέρριψε τις απειλές και κατηγόρησε το Ιράν ότι είναι «συνεργός» στον πόλεμο της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας. Ωστόσο, μετά το τηλεφώνημα των δύο υπουργών, το κλίμα άλλαξε αισθητά. Ο Αντρίι Σιμπίχα μίλησε για μια «ειλικρινή» συνομιλία με τον Ιρανό ομόλογό του και σημείωσε πως η διπλωματία σημαίνει άμεση επικοινωνία, ακόμη κι όταν αυτή είναι δύσκολη. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τόνισε ότι όλες οι ενέργειες της Ουκρανίας στοχεύουν αποκλειστικά στην υπεράσπιση της χώρας από τη ρωσική επιθετικότητα και ότι δεν είχαν ποτέ ως στόχο πολιτικά πλοία που μεταφέρουν ανθρώπους. Πρόσθεσε ότι στόχος του Κιέβου είναι να αποφευχθεί η περιττή κλιμάκωση, ενώ απέδωσε την ευθύνη για τις προκλήσεις και τα θύματα στη Ρωσία.
Από την πλευρά του, ο Αραγτσί χαρακτήρισε το τηλεφώνημα «καθησυχαστικό», αναφέροντας ότι το Κίεβο τον διαβεβαίωσε πως η επίθεση στο ιρανικό πλοίο ήταν «ακούσια» και ότι η Ουκρανία δεν επιδιώκει κλιμάκωση. Ο Ιρανός υπουργός επισήμανε πάντως πως το Ιράν δεν επιδιώκει επίσης ένταση, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον πολιτών ή συμφερόντων της χώρας του είναι απαράδεκτη. Ζήτησε να υπάρξει αποζημίωση για τις απώλειες που προκλήθηκαν από το χτύπημα.
Γιατί η Κασπία αποκτά κρίσιμη σημασία
Η Κασπία Θάλασσα, η μεγαλύτερη εσωτερική θάλασσα στον κόσμο, συνορεύει με πέντε χώρες, ανάμεσά τους η Ρωσία και το Ιράν. Τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει ολοένα μεγαλύτερη γεωστρατηγική βαρύτητα, καθώς λειτουργεί ως εναλλακτική εμπορική και στρατιωτική διαδρομή για την Τεχεράνη, ιδίως μετά τους περιορισμούς στα ιρανικά λιμάνια του Περσικού Κόλπου και του Κόλπου του Ομάν. Μέσω της Κασπίας διακινούνται ρωσικά σιτηρά, χάλυβας και άλλα φορτία, ενώ το Ιράν έχει αναπτύξει σημαντικά λιμάνια, όπως το Ανζαλί. Για τη Ρωσία, η ίδια διαδρομή αποτελεί βασικό σύνδεσμο με το Ιράν και την Κεντρική Ασία, ενώ η αξία της συνδέεται άμεσα με τη διευρυνόμενη οικονομική, ενεργειακή και στρατιωτική συνεργασία Μόσχας και Τεχεράνης.
Η περιοχή βρίσκεται στο επίκεντρο δυτικών και ουκρανικών ανησυχιών ήδη από τα πρώτα στάδια του πολέμου, καθώς μέσω αυτής φέρεται να μεταφέρθηκαν οι πρώτες παρτίδες ιρανικών drones τύπου Shahed προς τη Ρωσία. Στη συνέχεια η Μόσχα ξεκίνησε να παράγει δικές της εκδόσεις των drones σε ρωσικό έδαφος, ωστόσο η διαδρομή από τα ιρανικά λιμάνια προς το Αστραχάν εξακολουθεί να θεωρείται κρίσιμη για τη στρατιωτική συνεργασία των δύο χωρών. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ουκρανία στοχεύει τη συγκεκριμένη θαλάσσια γραμμή, γεγονός που εξηγεί γιατί η αποκλιμάκωση μεταξύ Τεχεράνης και Κιέβου κρίνεται σημαντική για τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή.
