Ένα νέο πλαίσιο αξιολόγησης των προεκλογικών υποσχέσεων τίθεται σε εφαρμογή στην Ελλάδα, με το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο να αναλαμβάνει για πρώτη φορά τον ρόλο του θεσμικού «κριτή» του δημοσιονομικού κόστους των εξαγγελιών των κομμάτων. Από την 1η Νοεμβρίου 2026 ανοίγει η διαδικασία υποβολής προτάσεων πολιτικής προς κοστολόγηση, με στόχο οι πολίτες να γνωρίζουν πριν από την κάλπη πόσο κοστίζουν οι δεσμεύσεις που ακούνε από τα κόμματα. Η συμμετοχή στον νέο θεσμό είναι εθελοντική, ωστόσο όσος πολιτικός φορέας αρνηθεί να θέσει τα μέτρα του προς εξέταση αναμένεται να αξιολογηθεί ανάλογα από την κοινή γνώμη.
Πώς θα λειτουργεί η νέα διαδικασία κοστολόγησης
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, κάθε πολιτικός φορέας θα μπορεί να ζητήσει την εξέταση έως και 10 μέτρων από όσα περιλαμβάνονται στις προτάσεις του. Η συμμετοχή διέπεται από τον νόμο 4270/2014 και είναι προαιρετική, ενώ δικαίωμα συμμετοχής έχουν μόνο τα κόμματα που κατέρχονται στις εκλογές. Κάθε φορέας ορίζει έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο, ο οποίος συνεργάζεται με το ΕΔΣ από την υποβολή του αιτήματος μέχρι την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, ενώ οι αιτήσεις υποβάλλονται άπαξ, με έως 10 προτάσεις ανά κόμμα, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για εμπεριστατωμένη εξέταση.
Η διαδικασία στηρίζεται σε Τεχνικό Υπόμνημα που διαμόρφωσε το ΕΔΣ με τη βοήθεια της Κομισιόν και ανεξάρτητων δημοσιονομικών αρχών χωρών με αντίστοιχη εμπειρία, όπως η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Για να γίνει δεκτή μια πρόταση, θα πρέπει να είναι σαφώς διατυπωμένη και πλήρως τεκμηριωμένη, να συμμορφώνεται με το Σύνταγμα, το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας, να προσδιορίζει τη νομοθετική παρέμβαση που απαιτείται και να αφορά αποκλειστικά το πρόγραμμα του κόμματος που την καταθέτει. Προτεραιότητα δίνεται σε μέτρα με σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενδεικτικά άνω των 50 εκατομμυρίων ευρώ σε ετήσια βάση, ενώ κάθε πρόταση πρέπει να περιγράφει με σαφήνεια τους δικαιούχους, το εύρος της παρέμβασης, τον χρόνο έναρξης, τη διάρκεια ισχύος και τυχόν εξαιρέσεις.
Στο πεδίο της κοστολόγησης εντάσσονται παρεμβάσεις στη φορολογία εισοδήματος, στους έμμεσους φόρους και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, καθώς και μέτρα για κοινωνικά επιδόματα, μισθολογικές παρεμβάσεις στο Δημόσιο και αλλαγές στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Αντίθετα, εκτός διαδικασίας μένουν οι αμυντικές προμήθειες, τα μεγάλα έργα υποδομής και οι ιδιαίτερα σύνθετες μεταρρυθμίσεις με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας, καθώς και μέτρα των οποίων οι επιπτώσεις εκδηλώνονται κυρίως σε μακροοικονομικό επίπεδο και δεν μπορούν να αποτιμηθούν με αξιόπιστη μεθοδολογία.
Εμπιστευτικότητα και ουδέτερος χαρακτήρας του θεσμού
Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο διευκρινίζει ότι η διαδικασία έχει αποκλειστικά τεχνικό χαρακτήρα. Η κοστολόγηση δεν αποτελεί κρίση για τη σκοπιμότητα, την αποτελεσματικότητα ή την πολιτική αξία μιας πρότασης, αλλά περιορίζεται στην εκτίμηση των δημοσιονομικών συνεπειών που θα είχε η εφαρμογή της. Παράλληλα, ακόμα και αφού ολοκληρωθεί η αξιολόγηση, τα αποτελέσματα καλύπτονται από αυστηρή εμπιστευτικότητα και δημοσιοποιούνται μόνο αν το επιθυμεί το ίδιο το κόμμα που τα ζήτησε, με γραπτή του συγκατάθεση.
Μετά την υποβολή κάθε αιτήματος, το ΕΔΣ θα ανακοινώνει μόνο τον αριθμό των προτάσεων που έχει καταθέσει κάθε κόμμα, χωρίς να αποκαλύπτει το περιεχόμενό τους. Κατά τον τελευταίο μήνα πριν από τις εκλογές δεν θα ανακοινώνονται καθόλου αποτελέσματα, ώστε να διασφαλίζεται η θεσμική ουδετερότητα της διαδικασίας. Τα κόμματα που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν μπορούν να ζητούν διευκρινήσεις από το ΕΔΣ για κάθε παράμετρο του νέου πλαισίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου, ώστε να έχουν πλήρη εικόνα πριν προχωρήσουν στην υποβολή των προτάσεών τους.
Το χρονοδιάγραμμα της νέας διαδικασίας
Η επίσημη έναρξη της διαδικασίας τοποθετείται στην 1η Νοεμβρίου 2026, οπότε τα κόμματα θα μπορούν πλέον να καταθέτουν επίσημα τα αιτήματά τους προς το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο. Οι αιτήσεις εξέτασης γίνονται δεκτές έως και 120 ημέρες πριν από την αναμενόμενη ημερομηνία διεξαγωγής των εκλογών, καθώς πέραν αυτού του χρονικού ορίου ενδέχεται να μην προλάβει να ολοκληρωθεί η εξέταση και η κοστολόγηση των μέτρων πριν από την κάλπη.
