Η μόδα δεν αποτέλεσε ποτέ μόνο ζήτημα αισθητικής, καθώς σε κάθε εποχή αντικατόπτριζε κοινωνικές αντιλήψεις, πρότυπα ομορφιάς και σύμβολα κοινωνικού κύρους. Ωστόσο, όπως αναδεικνύει η Ναόμι Μπρέιθγουεϊτ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μόδας και Υλικού Πολιτισμού στο Nottingham Trent University, ορισμένες από τις πιο επικίνδυνες τάσεις μόδας στην ιστορία αποδείχθηκαν κυριολεκτικά θανατηφόρες. Η καθηγήτρια παρουσίασε στο The Conversation μια σειρά από χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπου η κομψότητα συνδυάστηκε με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, από τα ψηλοτάκουνα και τους κορσέδες μέχρι φορέματα βαμμένα με αρσενικό. Αν και σήμερα ορισμένες τάσεις, όπως τα στενά shapewear ή τα ψηλοτάκουνα, μπορούν να προκαλέσουν ενοχλήσεις ή μυοσκελετικά προβλήματα, δύσκολα συγκρίνονται με τις μόδες προηγούμενων αιώνων, όταν ένα ρούχο ή ένα καλλυντικό μπορούσε να αποδειχθεί κυριολεκτικά θανατηφόρο για όποιον το φορούσε.
Τα ψηλοτάκουνα και ο κίνδυνος των στιλέτο
Οι γόβες στιλέτο έκαναν την εμφάνισή τους τη δεκαετία του 1950 και γρήγορα καθιερώθηκαν ως σύμβολο θηλυκότητας και δυναμισμού. Για πολλές γυναίκες πρόσφεραν αυτοπεποίθηση και την αίσθηση μιας πιο επιβλητικής σιλουέτας, ωστόσο για άλλες αποδείχθηκαν εξαρχής δύσχρηστες και επίπονες. Οι ανησυχίες για την ασφάλειά τους διατυπώθηκαν σχεδόν αμέσως μετά την εμφάνισή τους στην αγορά. Το 1953 το βρετανικό περιοδικό Picture Post δημοσίευσε αφιέρωμα με τίτλο «The Hazards of the Stiletto Heel», στο οποίο γιατροί προειδοποιούσαν για τραυματισμούς, στραμπουλήγματα και κατάγματα που σχετίζονταν με τη χρήση των πολύ λεπτών τακουνιών.
Έκτοτε, η επιστημονική βιβλιογραφία έχει επιβεβαιώσει πως η συστηματική χρήση ψηλοτάκουνων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μυοσκελετικών προβλημάτων. Παράλληλα, τα στιλέτο απέκτησαν και μια απρόσμενη, σκοτεινή φήμη, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν ακόμη και ως όπλα σε επιθέσεις. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση της Αμερικανίδας Άνα Τρουχίγιο, η οποία καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη το 2013, αφού σκότωσε τον σύντροφό της χτυπώντας τον επανειλημμένα με μια γόβα στιλέτο. Το περιστατικό ανέδειξε με τον πιο ακραίο τρόπο πόσο επικίνδυνο μπορεί να αποδειχθεί ένα αντικείμενο μόδας.
Ο κορσές και η εμμονή με τη λεπτή μέση
Ο κορσές υπήρξε για αιώνες το απόλυτο σύμβολο της ιδανικής γυναικείας σιλουέτας στη μόδα. Από τον 16ο αιώνα, χρησιμοποιούνταν για να διαμορφώνει τη μέση και τον κορμό, αρχικά με μπανέλες από κόκαλο φάλαινας και αργότερα από μέταλλο. Το πρόβλημα εμφανίστηκε όταν η μόδα άρχισε να απαιτεί όλο και πιο ακραίο σφίξιμο, μια πρακτική γνωστή ως tight lacing, η οποία προκάλεσε ήδη από τον 18ο αιώνα έντονες αντιδράσεις στον ιατρικό κόσμο.
Ο Γερμανός ανατόμος Σάμιουελ Τόμας φον Ζόμερινγκ προειδοποιούσε ήδη από το 1793 ότι η συνεχής πίεση του κορσέ μπορούσε να παραμορφώσει τον θώρακα και να συμπιέσει τα εσωτερικά όργανα. Έναν αιώνα αργότερα, το ιατρικό περιοδικό The Lancet περιέγραφε αναλυτικά τις συνέπειες της πρακτικής: δυσκολία στην αναπνοή, κατάγματα στα πλευρά, βλάβες στα εσωτερικά όργανα και, σε ακραίες περιπτώσεις, θανάτους. Οι μαρτυρίες αυτές, καταγεγραμμένες από επιστήμονες και γιατρούς της εποχής, αποδεικνύουν ότι οι κίνδυνοι του κορσέ δεν ήταν υπερβολή αλλά τεκμηριωμένη ιατρική πραγματικότητα.
Παρότι οι παραδοσιακοί κορσέδες με τις μεταλλικές μπανέλες έχουν πλέον εγκαταλειφθεί από τη σύγχρονη μόδα, η Μπρέιθγουεϊτ επισημαίνει πως τα σημερινά shapewear εξακολουθούν να προκαλούν ενοχλήσεις στις γυναίκες που τα φορούν. Η σύγκριση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν δείχνει ότι, αν και η ένταση των κινδύνων έχει μειωθεί σημαντικά, η λογική πίσω από ορισμένες επικίνδυνες τάσεις μόδας δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς από τη σύγχρονη ένδυση. Οι δύο ιστορίες, αν και χωρίζονται από αιώνες, αναδεικνύουν ένα κοινό μοτίβο: την υποχώρηση της άνεσης και της υγείας μπροστά στις επιταγές της εμφάνισης. Όπως σημειώνει η Μπρέιθγουεϊτ, η καταγραφή αυτών των επικίνδυνων τάσεων μόδας αποτελεί υπενθύμιση ότι η αναζήτηση της ομορφιάς είχε, σε πολλές περιπτώσεις, πολύ υψηλό κόστος για όσους την ακολούθησαν.
