Με αφορμή τα δραματικά επεισόδια στη Θέουτα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε επίσημα στο τραπέζι της Ευρωπαϊκής Ένωσης την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για τη μετανάστευση. Σε άρθρο του στο Politico, ο Έλληνας πρωθυπουργός περιέγραψε τη σημερινή πίεση στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης ως μια νέα μορφή «υβριδικής» απειλής που ξεπερνά τα όρια της παραδοσιακής διαχείρισης της μετανάστευσης. Η παρέμβασή του έρχεται σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά νέα εργαλεία απέναντι στην εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες.
Διαβάστε επίσης: Ο Μητσοτάκης κατά της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης
Ο μηχανισμός έκτακτης ανάγκης που προτείνει ο Μητσοτάκης
Σύμφωνα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η ενεργοποίηση ενός τέτοιου μηχανισμού έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να βασίζεται σε σαφή και αντικειμενικά κριτήρια. Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνονται τόσο η ταχύτητα και το μέγεθος των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε κράτους-μέλους, όσο και συγκεκριμένες ενδείξεις συντονισμού ή εμπλοκής τρίτων χωρών και οργανωμένων εγκληματικών δικτύων. Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι, με την ενεργοποίηση του μηχανισμού, θα πρέπει να κινητοποιείται αυτομάτως επιχειρησιακή υποστήριξη από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, συντονισμένες επιστροφές μεταναστών που δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας, καθώς και οικονομική και τεχνική βοήθεια προς τα κράτη-μέλη που δέχονται την πίεση. Η πρότασή του στοχεύει να δώσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα εργαλείο άμεσης αντίδρασης σε κρίσεις σαν αυτή που εκτυλίχθηκε στη Θέουτα.
Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο της πρότασης αφορά τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής νέων αιτήσεων ασύλου. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικής και δυσανάλογης πίεσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν αυτή τη δυνατότητα υπό συγκεκριμένο ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Παράλληλα με την αναστολή, θα προχωρούν ταχύτατα οι επιστροφές όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις διεθνούς προστασίας. Ο πρωθυπουργός επεσήμανε πάντως ότι μια τέτοια δυνατότητα θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με πλήρη συμμόρφωση προς το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρεί να παρουσιάσει την πρότασή του ως ισορροπημένη, συνδυάζοντας αυστηρότητα με σεβασμό στους κανόνες.
Το πλαίσιο πίσω από την πρόταση
Στο άρθρο του στο Politico, ο Έλληνας πρωθυπουργός εξήγησε γιατί θεωρεί ανεπαρκές το ισχύον Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Παρότι το Σύμφωνο εισάγει μηχανισμούς αλληλεγγύης και μεγαλύτερης ευελιξίας μεταξύ των κρατών-μελών, σύμφωνα με τον ίδιο έχει σχεδιαστεί για διαχειρίσιμες μεταναστευτικές πιέσεις και όχι για περιπτώσεις όπου οι ροές οργανώνονται ή ενισχύονται σκόπιμα με στόχο την άσκηση πίεσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι το περιβάλλον ασφαλείας της Ευρώπης έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια. Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ένωση καλείται πλέον να αντιμετωπίσει και τη σκόπιμη χρήση της μετανάστευσης ως εργαλείου γεωπολιτικής πίεσης από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες.
Κατά τον πρωθυπουργό, οι δρώντες αυτοί επιδιώκουν να δοκιμάσουν την αντοχή της Ευρώπης, να υπονομεύσουν την εσωτερική της συνοχή και τελικά να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις. Η περιγραφή αυτή συνδέεται άμεσα με τα γεγονότα στη Θέουτα, τα οποία λειτούργησαν ως αφορμή για τη δημόσια παρέμβαση του Έλληνα πρωθυπουργού στο ευρωπαϊκό προσκήνιο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχειρεί, μέσα από αυτή την ανάλυση, να τοποθετήσει το μεταναστευτικό ζήτημα στο πεδίο της ασφάλειας και της γεωπολιτικής, και όχι μόνο σε αυτό της ανθρωπιστικής διαχείρισης.
Τι ακολουθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο
Η πρόταση για έναν ενιαίο ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης αναμένεται να τεθεί προς συζήτηση στα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα. Η Ελλάδα βρίσκεται εδώ και χρόνια στην πρώτη γραμμή της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών στα νότια σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που εξηγεί και τον ενεργό ρόλο του Κυριάκου Μητσοτάκη στη διαμόρφωση της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής.
