Μια νέα επιστημονική μελέτη προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερώτημα που ταλανίζει εδώ και χρόνια τους παλαιοντολόγους: γιατί δεν υπήρξαν ποτέ δεινόσαυροι μεγέθους ποντικιού. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Πρίνστον και το Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα για να μελετήσουν την εξέλιξη του μεγέθους των σπονδυλωτών. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Evolution και ρίχνει φως στο μυστήριο πίσω από την απουσία μικροσκοπικών δεινοσαύρων.
Το μυστήριο των μικρών δεινοσαύρων
Είναι γνωστό σε όλους ότι πολλοί δεινόσαυροι ήταν πραγματικά γιγάντιοι. Ο Αργεντινόσαυρος, ένας από τους μακρύλαιμους φυτοφάγους, έφτανε σε μήκος τα 30 μέτρα και σε βάρος τους 70 έως 90 τόνους, καθιστώντας τον ένα από τα μεγαλύτερα πλάσματα που περπάτησαν ποτέ στη Γη. Ωστόσο, όσο εντυπωσιακό κι αν είναι το μέγεθος αυτών των γιγάντων, το ερώτημα που απασχολεί τους επιστήμονες αφορά το αντίθετο άκρο της κλίμακας: γιατί δεν υπήρξαν ποτέ δεινόσαυροι μεγέθους ποντικιού; Σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, τέτοια πλάσματα απλά δεν υπήρξαν ποτέ.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα για να εξηγήσουν την εξέλιξη του μεγέθους στα σπονδυλωτά ζώα. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η βιοενέργεια και η φυσιολογία μπορούν να εξηγήσουν επαρκώς τα μεγέθη που παρατηρούνται σήμερα στα θηλαστικά, στα πτηνά και στις χελώνες. Ωστόσο, οι ίδιοι παράγοντες δεν επαρκούν για να εξηγήσουν γιατί δεν εμφανίστηκαν ποτέ πραγματικά μικροσκοπικοί δεινόσαυροι, με εξαίρεση κάποιους από τους ιπτάμενους απογόνους τους.
Σύμφωνα με τη μελέτη, άλλοι παράγοντες φαίνεται να έπαιξαν ρόλο σε αυτό το φαινόμενο. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα πρώιμα θηλαστικά, τα περισσότερα από τα οποία είχαν μέγεθος αντίστοιχο με αυτό μιας μυγαλής, είχαν ήδη καλύψει επαρκώς τις οικοθέσεις που αντιστοιχούσαν σε ζώα μικρού μεγέθους. Αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση, εμπόδισε τη «σμίκρυνση» των δεινοσαύρων μέσα από την εξελικτική διαδικασία.
Οι εξηγήσεις των επιστημόνων
Η παλαιοντολόγος Στέφανι Λέτσκι, από το Πανεπιστήμιο Πρίνστον και μία από τις συγγραφείς της μελέτης, εξήγησε ότι οι παρατηρήσεις τόσο σε ζωντανά ζώα όσο και σε απολιθώματα δείχνουν πως στις περισσότερες οικογένειες ζώων κάποια μέλη έχουν πολύ μικρό μέγεθος και συνήθως κυριαρχούν στα οικοσυστήματά τους. «Ένα μικρό ζώο χρειάζεται λιγότερους πόρους και μπορεί να φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία γρηγορότερα από τα ζώα μεγάλου μεγέθους», ανέφερε χαρακτηριστικά η ερευνήτρια.
Πράγματι, κάποιοι από τους μικρότερους δεινόσαυρους ήταν σχετικά μικρόσωμοι. Ο μικροράπτορας, με μέγεθος αντίστοιχο κορακιού, ζύγιζε μόλις 430 γραμμάρια, ενώ ο αγχιόρνις έφτανε τα 530 γραμμάρια. Παρόλα αυτά, ακόμη και αυτά τα είδη θεωρούνται «γιγάντια» αν συγκριθούν με τα μικρότερα σύγχρονα ζώα, όπως το κολιμπρί-μέλισσα που ζυγίζει μόλις 1,75 γραμμάρια, τη νανομυγαλή με βάρος περίπου 1,8 γραμμάρια, και τον νάνο-γκέκο, που δεν ξεπερνά τα 0,15 του γραμμαρίου.
Ο παλαιοντολόγος Ρότζερ Μπένσον, έφορος παλαιοβιολογίας των δεινοσαύρων στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης, τόνισε ότι τα περισσότερα ζώντα είδη σήμερα είναι μικρότερα ακόμη και από τους μικρότερους δεινόσαυρους που έχουν καταγραφεί. Στη λίστα αυτή περιλαμβάνεται περίπου το 90% των εξαφανισμένων ειδών πουλιών και το 75% των εξαφανισμένων ειδών θηλαστικών. Ο ίδιος ανέφερε τρωκτικά, μυγαλές, νυχτερίδες, ωδικά πτηνά, σαύρες και βατράχους ως παραδείγματα μικρών ειδών που κυριαρχούν σήμερα, υποστηρίζοντας ότι η απουσία μικροσκοπικών δεινοσαύρων σημαίνει πως όλες αυτές οι οικοθέσεις παρέμειναν απρόσιτες για εκείνους.
Το ιστορικό πλαίσιο και η εναλλακτική θεωρία
Οι δεινόσαυροι εμφανίστηκαν στη Γη πριν από περίπου 230 εκατομμύρια χρόνια και σταδιακά εξελίχθηκαν στα κυρίαρχα ζώα της ξηράς. Η κυριαρχία τους τερματίστηκε πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια, όταν ένας αστεροειδής χτύπησε τη Γη προκαλώντας μαζική εξαφάνιση. Κατά τη διάρκεια αυτής της μακράς περιόδου, τα θηλαστικά είχαν ήδη καταλάβει τις οικοθέσεις μικρού μεγέθους, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, πιθανότατα εμπόδισε τη συρρίκνωση των δεινοσαύρων. Παράλληλα, οι ίδιοι οι μεγάλοι δεινόσαυροι φαίνεται πως εμπόδιζαν τα θηλαστικά να εξελιχθούν σε μεγαλύτερα μεγέθη όσο βρίσκονταν σε ισχύ. Μετά την καταστροφή που προκάλεσε ο αστεροειδής, τα θηλαστικά άρχισαν σταδιακά να μεγαλώνουν και να καταλαμβάνουν τις οικοθέσεις που παλαιότερα ανήκαν στους δεινόσαυρους, τόσο ως φυτοφάγα όσο και ως αρπακτικά.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης μια εναλλακτική θεωρία, σύμφωνα με την οποία μπορεί να υπήρξαν μικροσκοπικοί δεινόσαυροι, τα απολιθώματα των οποίων απλώς δεν έχουν ακόμη βρεθεί. Ωστόσο, θεωρούν αυτό το σενάριο απίθανο, καθώς σε περιοχές όπου έχουν βρεθεί απολιθώματα δεινοσαύρων εντοπίζονται συνήθως και λείψανα άλλων, μικρότερων ζώων. Τα μαθηματικά μοντέλα που αναπτύχθηκαν για τις ανάγκες της μελέτης δείχνουν ότι οι εξελικτικές δυνάμεις καθορίζουν το μέγεθος του σώματος με βάση τη φυσιολογία της πρόσληψης ενέργειας και τον ρυθμό με τον οποίο αυτή η ενέργεια μετατρέπεται σε απογόνους.
