Η Ελλάδα τιμά κάθε χρόνο στις 8 και 9 Αυγούστου τη μνήμη των θυμάτων από τα αντίποινα των Ναζί που σημάδεψαν την περιοχή της Φλώρινας κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Στις 8 Αυγούστου 1943, ημέρα Κυριακή, αντιστασιακή ομάδα έστησε ενέδρα εναντίον γερμανικού αποσπάσματος στον δρόμο Φλώρινας – Κλαδοράχης, πυροδοτώντας μια αλυσίδα γεγονότων που οδήγησε στον απαγχονισμό δεκαπέντε Ελλήνων. Ένα χρόνο αργότερα, στις 9 Αυγούστου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις εκτέλεσαν πενήντα Έλληνες στη Μάνδρα Αττικής, σε ένα ακόμη έγκλημα πολέμου που σημάδεψε την Κατοχή. Τα δύο γεγονότα παραμένουν μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για τη συλλογική μνήμη των τοπικών κοινωνιών.
Διαβάστε επίσης: Σαν Σήμερα 8 Αυγούστου: Γιορτές και Ιστορικά Γεγονότα
Η ενέδρα στη Φλώρινα και τα αντίποινα των Ναζί
Η ενέδρα στήθηκε το πρωί της 8ης Αυγούστου 1943 στον δημόσιο δρόμο που ενώνει τη Φλώρινα με την Κλαδοράχη. Στόχος ήταν γερμανικό απόσπασμα αποτελούμενο από δύο στρατιώτες, έναν μοτοσικλετιστή και έναν πολίτη. Κατά τη διάρκεια της επίθεσης σκοτώθηκε ο οδηγός του οχήματος, ενώ οι δύο Γερμανοί στρατιώτες και ο εφοριακός υπάλληλος Μίμης Παπαδόπουλος συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στο δάσος. Ο πρόεδρος της Κλαδοράχης, Παναγιώτης Παπάς, φοβούμενος τα αντίποινα, ενημέρωσε άμεσα το Γερμανικό Φρουραρχείο Φλώρινας για το συμβάν, καθώς και τον τότε Νομάρχη Φλώρινας, Κωνσταντίνο Μπόνη. Το περιστατικό εντάσσεται σε μια ευρύτερη σειρά αντιστασιακών ενεργειών που εξελίσσονταν εκείνη την περίοδο σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.
Η απάντηση των γερμανικών αρχών ήταν άμεση και σκληρή. Αποφασίστηκε ο απαγχονισμός 15 Ελλήνων ως αντίποινα για τον θάνατο του Γερμανού στρατιώτη, με προειδοποίηση ότι, αν οι αιχμάλωτοι δεν απελευθερώνονταν, ο αριθμός των εκτελεσθέντων θα ανέβαινε στους 50. Τελικά οι αιχμάλωτοι αφέθηκαν ελεύθεροι και ο αριθμός δεν αυξήθηκε. Ωστόσο συντάχθηκε λίστα με τα ονόματα των 15 μελλοθάνατων, στην οποία περιλαμβάνονταν συλληφθέντες από την ευρύτερη περιοχή αλλά και κρατούμενοι από τις Γερμανικές Φυλακές Φλώρινας. Σύμφωνα με τα στοιχεία, ρόλο στην επιλογή των ονομάτων φαίνεται πως έπαιξαν και Βούλγαροι στρατιωτικοί, οι οποίοι είχαν στοχοποιήσει πρόσωπα λόγω της αντιστασιακής τους δράσης.
Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε τα χαράματα της Δευτέρας 9 Αυγούστου 1943. Οι 15 Έλληνες απαγχονίστηκαν σε ενιαία δοκό στηριγμένη πάνω σε δύο δέντρα, με εντολή του Γερμανικού Φρουραρχείου να παραμείνουν κρεμασμένοι επί τρεις ημέρες, ως μέσο παραδειγματισμού και εκφοβισμού του πληθυσμού. Την ώρα της εκτέλεσης, οι Γερμανοί έθεσαν σε λειτουργία τις μηχανές των αυτοκινήτων τους, ώστε να μην ακούγονται οι φωνές των θυμάτων. Το γεγονός παραμένει μια από τις πιο σκληρές στιγμές της γερμανικής Κατοχής στη Δυτική Μακεδονία.
Η σφαγή στη Μάνδρα και η ετήσια τιμή στους πεσόντες
Ένα χρόνο μετά τα γεγονότα της Φλώρινας, στις 9 Αυγούστου 1944, γερμανικό εκτελεστικό απόσπασμα σκότωσε 50 Έλληνες στη Μάνδρα Αττικής. Επρόκειτο για ένα ακόμη από τα πολυάριθμα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι κατοχικές δυνάμεις σε περιοχές της Ελλάδας κατά την περίοδο 1941-1944. Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες βρίσκονταν και πέντε αγωνιστές καταγόμενοι από τη Μάνδρα, οι οποίοι, σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, «με το παράδειγμά τους τιμούν τον τόπο και αποτελούν πρότυπο για όλες τις μετέπειτα γενιές».
Ο Δήμος Μάνδρας – Ειδυλλίας τιμά κάθε χρόνο τη μνήμη των 50 εκτελεσθέντων με επίσημη τελετή στην Αγία Σωτήρα Μάνδρας. Φέτος, ωστόσο, οι πρόσφατες πυρκαγιές που έπληξαν την περιοχή έχουν διαμορφώσει διαφορετικές συνθήκες για τη διοργάνωση της καθιερωμένης εκδήλωσης μνήμης. Παρά τις δυσκολίες, η δημοτική αρχή συνεχίζει να αναδεικνύει την ιστορική σημασία της ημέρας για την τοπική κοινωνία, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη των αντιποίνων των Ναζί.
Στη λίστα των θυμάτων της εκτέλεσης στη Μάνδρα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι: Ανδρέας Ανδρεόπουλος, Ιωάννης Αργαλιάς, Μιχαήλ Αρχοντάκης, Γεώργιος Βλάχος, Νικόλαος Γεραλής, Αθανάσιος Γιακουμάτος, Γεώργιος Γιαλακίδης, Θεμιστοκλής Γιαννακόπουλος, Χαράλαμπος Γιαννούστος, Αναστάσιος Γιοσμάς, Στέφανος Γυμνόπουλος, Ιωάννης Θεοδωρόπουλος, Βασίλειος Καλογερίδης, Αριστείδης Κανάς, Νικόλαος Καντέρας, Γεώργιος Κάπαρης, Εμμανουήλ Καραμάνογλου, Αλέξανδρος Κατσιόνης και Ορέστης Κυριλίδης. Τα ονόματά τους παραμένουν χαραγμένα στη μνήμη της τοπικής κοινωνίας, ως υπενθύμιση των θυσιών που προηγήθηκαν της απελευθέρωσης.
