Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά αδιέξοδα της σύγχρονης ιστορίας της, καθώς το φιλόδοξο σχέδιο της Neom, ύψους 9 τρισ. δολαρίων, φαίνεται να καταρρέει κάτω από το βάρος των δικών του υπερβολών. Σύμφωνα με αποκάλυψη της Wall Street Journal, πάνω από 50 δισ. δολάρια έχουν ήδη «θαφτεί» κυριολεκτικά στην έρημο, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ούτε το πρώτο τμήμα του φαραωνικού οράματος. Το βασίλειο, αντί να επιταχύνει τις εργασίες, πληρώνει πλέον δισεκατομμύρια για να ακυρώσει συμβάσεις και να σταματήσει την κατασκευή. Πρόκειται για ένα από τα εμβληματικότερα σχέδια του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, το οποίο είχε παρουσιαστεί ως η ναυαρχίδα του προγράμματος Vision 2030 για την απεξάρτηση της χώρας από το πετρέλαιο.
Μια τάφρος 140 χιλιομέτρων στην έρημο
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της κατάρρευσης είναι μια τεράστια τάφρος μήκους περίπου 140 χιλιομέτρων, η οποία είχε ανοιχτεί για να φιλοξενήσει το σύστημα ταχείας μεταφοράς της πόλης του μέλλοντος. Σήμερα, αντί για συρμούς και υποδομές αιχμής, οι άνεμοι της ερήμου μεταφέρουν σταδιακά άμμο μέσα στο τεράστιο αυτό όρυγμα, σβήνοντας κάθε ίχνος της αρχικής φιλοδοξίας. Στις αρχές του 2025, τα συνεργεία ακόμη προετοιμάζονταν για την έναρξη της κατακόρυφης κατασκευής του πρώτου τμήματος του έργου, έχοντας ήδη ξοδέψει δισεκατομμύρια για μία από τις μεγαλύτερες εκσκαφές που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ παγκοσμίως. Ωστόσο, μέχρι το φθινόπωρο του ίδιου έτους, οι εργασίες είχαν σχεδόν παγώσει εντελώς. Εγκαταστάσεις εργαζομένων που κάποτε έσφυζαν από ζωή έχουν μετατραπεί, σύμφωνα με πρώην στελέχη του έργου, σε μικρές «πόλεις-φαντάσματα», γεμάτες άδεια κτίρια και εγκαταλελειμμένο εξοπλισμό.
Παράλληλα με το κεντρικό project, στον πάγο έχουν μπει και άλλα εμβληματικά υποσχέδια της Neom, όπως το τεχνητό νησί Sindalah και το χιονοδρομικό κέντρο Trojena, τα οποία είχαν σχεδιαστεί ως πόλοι έλξης πολυτελούς τουρισμού. Το αρχικό όραμα προέβλεπε μια πόλη χωρίς αυτοκίνητα και συμβατικούς δρόμους, με προηγμένα συστήματα μεταφορών και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης να ρυθμίζουν την καθημερινότητα των κατοίκων. Η κατασκευαστική πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε δραματικά διαφορετική από τα αρχικά σχέδια που είχαν παρουσιαστεί με φιλόδοξα βίντεο και ψηφιακές απεικονίσεις.
Καταγγελίες για χειραγώγηση οικονομικών στοιχείων
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το εύρημα εσωτερικού ελέγχου, ο οποίος, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, εντόπισε «ενδείξεις σκόπιμης χειραγώγησης» οικονομικών στοιχείων από στελέχη της διοίκησης του έργου. Το εύρημα αυτό ρίχνει νέο φως στο πώς ένα σχέδιο τέτοιας κλίμακας μπόρεσε να προχωρήσει τόσο καιρό χωρίς ουσιαστικό έλεγχο των πραγματικών δαπανών και χρονοδιαγραμμάτων. Ο εκπρόσωπος της Neom έσπευσε να απορρίψει τα δημοσιεύματα, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική εφημερίδα παρουσίασε λανθασμένα τα στοιχεία και ότι οι αναπροσαρμογές κόστους και χρονοδιαγραμμάτων αποτελούν συνήθη πρακτική σε έργα ανάλογης κλίμακας. Ωστόσο, η επίσημη διάψευση δεν φαίνεται να αναιρεί την εικόνα ενός σχεδίου που έχει ξεφύγει πλήρως από τον αρχικό του προγραμματισμό.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για το Ριάντ είναι ότι η Neom δεν αποτελεί απομονωμένη περίπτωση, αλλά μόλις ένα κομμάτι ενός ευρύτερου καταλόγου έργων που έχει φτάσει σε αξία τρισεκατομμυρίων δολαρίων στο πλαίσιο του Vision 2030. Σε αυτό το πλαίσιο, η σαουδαραβική κυβέρνηση καλείται να αναθεωρήσει σοβαρά τις προτεραιότητές της, καθώς οι ετήσιοι πόροι της χώρας δεν επαρκούν για να χρηματοδοτήσουν ταυτόχρονα όλες τις φαραωνικές φιλοδοξίες που είχαν εξαγγελθεί τα προηγούμενα χρόνια. Η υπόθεση της Neom αναδεικνύεται πλέον ως ένα ηχηρό προειδοποιητικό παράδειγμα για το πώς οι υπερβολικές φιλοδοξίες, χωρίς ρεαλιστικό σχεδιασμό, μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και τα πλουσιότερα κράτη του πλανήτη σε αδιέξοδο.
