Η Ισλανδία απέρριψε το Σάββατο, σε ιστορικό δημοψήφισμα για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την επανέναρξη των σχετικών διαπραγματεύσεων, δεκατρία χρόνια μετά τη βίαιη διακοπή τους. Σύμφωνα με τα επίσημα τελικά αποτελέσματα, το 52,8% των Ισλανδών ψήφισε «όχι» έναντι 47,2% που τάχθηκε υπέρ της επανέναρξης, με τη συμμετοχή να εκτινάσσεται στο 82,5%, το υψηλότερο ποσοστό από τις εκλογές του 2009. Η πρωθυπουργός Κρίστρουν Φροσταντότιρ χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «νίκη για τη δημοκρατία» και όχι οπισθοδρόμηση. Η αναμέτρηση αφορούσε αποκλειστικά το ζήτημα της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι τη σχέση της χώρας με τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.
Διαβάστε επίσης: Η Ισλανδία απορρίπτει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ
Τι έγινε: η κάλπη για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Το δημοψήφισμα αποτελούσε προεκλογική δέσμευση της κεντροαριστερής κυβέρνησης της Κρίστρουν Φροσταντότιρ, με αρχική καταληκτική ημερομηνία τα τέλη του 2026. Η διαδικασία ωστόσο επισπεύσθηκε λόγω των διεθνών εντάσεων, συμπεριλαμβανομένων και των απειλών του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ κατά της Γροιλανδίας, γεγονός που ανάγκασε το Ρέικιαβικ να επιταχύνει τις πολιτικές του αποφάσεις. Στη νησιωτική χώρα, που μετρά περίπου 400.000 κατοίκους, δικαίωμα ψήφου είχαν γύρω στους 270.000 πολίτες. Η ερώτηση στο ψηφοδέλτιο ήταν σαφής: «Πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;». Η κάλπη ανέδειξε έντονες γεωγραφικές διαφορές, καθώς η πρωτεύουσα Ρέικιαβικ τάχθηκε υπέρ των διαπραγματεύσεων, ενώ οι αγροτικές περιοχές της χώρας εμφανίστηκαν σαφώς πιο επιφυλακτικές.
Η Ισλανδία είχε υποβάλει αίτηση ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2009, στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και της κατάρρευσης του τραπεζικού της συστήματος. Το 2013, ενώ η ενταξιακή διαδικασία είχε προχωρήσει αρκετά, στην εξουσία ανήλθε ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση που ανέστειλε τις διαπραγματεύσεις. Μια ενδεχόμενη νίκη του «ναι» δεν θα σήμαινε αυτόματη ένταξη, αλλά θα αποτελούσε βήμα προς συμφωνία προσχώρησης, η οποία θα έπρεπε στη συνέχεια να εγκριθεί με δεύτερο δημοψήφισμα. Αντίστοιχα, η νίκη του «όχι» δεν αποκλείει οριστικά το ενδεχόμενο η Ισλανδία να επαναφέρει το ζήτημα στο μέλλον.
Ο «πόλεμος του μπακαλιάρου» και τα αλιευτικά δικαιώματα
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ένταξη παρέμεινε, όπως και το 2013, τα αλιευτικά δικαιώματα. Η Ισλανδία είχε αγωνιστεί επιτυχώς τη δεκαετία του 1970 για να προστατεύσει τα αλιευτικά της πεδία από ξένους αλιείς, στη διάρκεια των λεγόμενων «Πολέμων του Μπακαλιάρου» με το Ηνωμένο Βασίλειο. Η αλιεία και οι βιομηχανίες θαλάσσιων προϊόντων εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 40% των εξαγωγών της χώρας, αριθμός που εξηγεί γιατί πολλοί πολίτες φοβήθηκαν πως η ένταξη θα σήμαινε εκχώρηση μέρους του ελέγχου των κερδοφόρων αυτών πεδίων, στο πλαίσιο των κοινών ευρωπαϊκών πολιτικών αλιείας. Παράλληλα, στη δημόσια συζήτηση τέθηκαν και ζητήματα ασφάλειας, καθώς η Ισλανδία είναι ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ αλλά δεν διαθέτει δικό της στρατό, βασιζόμενη στους συμμάχους της για την άμυνά της. Ενδεχόμενη ένταξη θα της εξασφάλιζε πλήρη πρόσβαση στις κοινές αμυντικές δομές της Ένωσης.
Η αντίδραση της πρωθυπουργού
Η Κρίστρουν Φροσταντότιρ, ηγέτιδα των Σοσιαλδημοκρατών, μίλησε την Κυριακή σε συνέντευξη Τύπου, ξεκάθαρη ότι σεβάστηκε το αποτέλεσμα παρότι η ίδια είχε υποστηρίξει το «ναι». «Θέλω να είμαι απολύτως σαφής: αυτή η κυβέρνηση δεν θα επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις στη διάρκεια αυτής της κοινοβουλευτικής περιόδου», δήλωσε, διευκρινίζοντας ότι η τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδος διαρκεί έως το 2028. Η πρωθυπουργός τόνισε ότι η απόρριψη δεν αποτελεί οπισθοδρόμηση, αλλά «νίκη για τη δημοκρατία», υπογραμμίζοντας τη μαζική συμμετοχή του εκλογικού σώματος. Ανακοίνωσε παράλληλα ότι η Ισλανδία θα συνεχίσει να ενισχύει τη σχέση της με τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, διατηρώντας έτσι την πρόσβασή της στην ενιαία αγορά και στη ζώνη Σένγκεν χωρίς πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
