Έκκληση για αλλαγή στάσης απέναντι στη φύση και ενίσχυση της οικολογικής ευθύνης για το περιβάλλον απηύθυνε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο μήνυμά του για την 1η Σεπτεμβρίου, ημέρα έναρξης του νέου εκκλησιαστικού έτους. Η ημερομηνία έχει καθιερωθεί από το 1989 ως Ημέρα Προσευχής υπέρ της Προστασίας του Φυσικού Περιβάλλοντος. Στο μήνυμά του προς ιεράρχες και πιστούς, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος συνέδεσε την οικολογική κρίση με τον τρόπο που ο σύγχρονος άνθρωπος αντιλαμβάνεται την ελευθερία και την οικονομική ανάπτυξη.
Το μήνυμα του Βαρθολομαίου για το περιβάλλον
Στο επίσημο μήνυμα που εξέδωσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ο Βαρθολομαίος χαρακτήρισε τη σύγχρονη οικολογική κρίση ως «κρίση της ελευθερίας του ανθρώπου, της θρησκείας και της φιλοσοφίας του, του ήθους και του πολιτισμού του». Ανέφερε ότι τα οικολογικά συνέδρια, οι διαχριστιανικοί και διαθρησκειακοί διάλογοι, καθώς και οι προτάσεις της Μεγάλης Εκκλησίας για περιβαλλοντικά θέματα συνθέτουν μια δυναμική περιβαλλοντική πρόταση. Ο Πατριάρχης μίλησε για την ανάγκη μιας «κοπερνίκειας στροφής» στον τρόπο που η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται την πρόοδο και τη σχέση της με τη φύση, τονίζοντας ότι το Πατριαρχείο θα συνεχίσει να προβάλλει τη θεολογική διάσταση της προστασίας της δημιουργίας. Η έκκλησή του απευθύνθηκε τόσο σε εκκλησιαστικούς όσο και σε κοινωνικούς φορείς, με στόχο την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση της οικολογικής κρίσης.
Σε άλλο σημείο του μηνύματος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης προειδοποίησε ότι ο άνθρωπος οφείλει να εγκαταλείψει την πεποίθηση πως ο πλανήτης μπορεί επ’ αόριστον να απορροφά τις ανθρωπογενείς επιβαρύνσεις. Υπογράμμισε ότι η φύση δεν διαθέτει απεριόριστη ικανότητα ανανέωσης και ότι το ήθος της ευθύνης για το περιβάλλον πρέπει να εκφράζεται σε παγκόσμιο, εθνικό, τοπικό αλλά και προσωπικό επίπεδο. Ο Βαρθολομαίος επισήμανε ότι η ανθρωπότητα υπονομεύει το μέλλον της, χρησιμοποιώντας τον όρο «ανθρωποθεός» για να περιγράψει τη στάση εκείνων που επιμένουν στη γεωκτονία και αγνοούν μέτρα και όρια στο όνομα γεωπολιτικών συμφερόντων.
Κριτική στον καταναλωτισμό και το μοντέλο ανάπτυξης
Στο μήνυμά του, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος στράφηκε επίσης κατά ενός μοντέλου ανάπτυξης που, όπως τόνισε, στηρίζεται στην αδιάκοπη συσσώρευση πλούτου και στην κατανάλωση. Συνέδεσε την περιβαλλοντική καταστροφή με βαθύτερες αλλαγές στις αξίες και στη συμπεριφορά του σύγχρονου ανθρώπου, κάνοντας λόγο για «νεωτερικές αμαρτίες» που δημιουργούν νέους διχασμούς ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση. Ο Πατριάρχης επισήμανε ότι οι επιλογές αυτές δεν αφορούν μόνο το περιβάλλον, αλλά αντανακλούν ευρύτερες αλλαγές στον πολιτισμό και στις ανθρώπινες σχέσεις με τη φύση. Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται στη συνολική οικολογική πρόταση που το Οικουμενικό Πατριαρχείο προωθεί εδώ και δεκαετίες, με αφετηρία την καθιέρωση της 1ης Σεπτεμβρίου ως ημέρας προσευχής για το φυσικό περιβάλλον το 1989.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης εκτίμησε ότι η ανάδειξη των θρησκευτικών και ηθικών διαστάσεων της περιβαλλοντικής απειλής μπορεί να συμβάλει σε μεγαλύτερη συνειδητοποίηση της ευθύνης απέναντι στη φύση. Το μήνυμα απευθύνεται τόσο σε ιεράρχες όσο και σε πιστούς σε όλο τον κόσμο, καθώς η 1η Σεπτεμβρίου γιορτάζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία με ψαλμούς, ύμνους και πνευματικά άσματα ως έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δήλωσε ότι θα συνεχίσει να προβάλλει τη δική του οικολογική πρόταση, δίνοντας έμφαση στη θεολογική διάσταση του ζητήματος. Το μήνυμα αποτυπώνει τη σταθερή θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος, μια θέση που διατηρεί αμετάβλητη από την καθιέρωση της σχετικής ημέρας το 1989 μέχρι σήμερα.
