Η ΕΛΑΣ, το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα, έθεσε και επίσημα στο τραπέζι της πολιτικής ατζέντας την επιβολή «πατριωτικής εισφοράς» ύψους 1% ετησίως στην καθαρή περιουσία του πλουσιότερου 1% των πολιτών. Η εξαγγελία έγινε κατά την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη, γνωστή ως «πρόγραμμα Θεσσαλονίκης 2026», και προκάλεσε αμέσως κύμα ερωτημάτων για τον τρόπο εφαρμογής της. Την επόμενη ημέρα ο αναπληρωτής τομεάρχης Οικονομικών της ΕΛΑΣ, ο κ. Παππάς, ανέλαβε να δώσει διευκρινίσεις για το πώς θα υπολογίζεται ο νέος φόρος και ποια περιουσιακά στοιχεία θα εξαιρούνται.
Πώς θα λειτουργεί η πατριωτική εισφορά
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο κ. Παππάς, η ακίνητη περιουσία των πολιτών είναι ήδη καταγεγραμμένη από τις φορολογικές αρχές, οπότε δεν απαιτείται πρόσθετη διαδικασία για αυτήν. Η κινητή περιουσία, δηλαδή μετοχές, ομόλογα και τραπεζικές καταθέσεις, θα πρέπει να καταγραφεί μέσω ενός νέου «περιουσιολογίου», κατά το πρότυπο χωρών όπως η Ελβετία και η Ισπανία, όπου εφαρμόζεται αντίστοιχος φόρος. Ο ίδιος επιχείρησε να κατευνάσει ανησυχίες που είχαν προκύψει για τα κοσμήματα και τα τιμαλφή που φυλάσσονται σε τραπεζικές θυρίδες, ξεκαθαρίζοντας πως αυτά δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νέου φόρου.
Η ανακοίνωση έρχεται σε μια περίοδο που η ΕΛΑΣ φαίνεται να εντείνει την προεκλογική της κινητοποίηση, με τον Αλέξη Τσίπρα να επιχειρεί να χτίσει ξανά το προφίλ του ως υπερασπιστή των μεσαίων και χαμηλών εισοδημάτων απέναντι στους έχοντες.
Τι δείχνουν τα διεθνή στοιχεία
Το ζήτημα της φορολόγησης του πλούτου δεν είναι καινούριο στην ευρωπαϊκή συζήτηση, ωστόσο τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι λίγες χώρες έχουν προχωρήσει τελικά σε εφαρμογή του. Σύμφωνα με στοιχεία του Tax Foundation, εντός της Ευρωζώνης μόνο η Ισπανία, η Νορβηγία και η Ελβετία διατηρούν φόρο επί του συνολικού καθαρού πλούτου φυσικών προσώπων. Η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία και το Βέλγιο επιβάλλουν φόρους μόνο σε συγκεκριμένες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, όχι στο σύνολο της περιουσίας. Παράλληλα, τις τελευταίες δύο δεκαετίες η Φινλανδία, η Ισλανδία και το Λουξεμβούργο, όλες το 2006, καθώς και η Σουηδία το 2007, κατήργησαν αντίστοιχα μέτρα που είχαν στο παρελθόν.
Τα φορολογικά έσοδα από τέτοιου τύπου φόρους παραμένουν, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, σχετικά περιορισμένα σε σχέση με τα συνολικά φορολογικά έσοδα των χωρών που τους εφαρμόζουν. Η Ελβετία εισέπραξε το 2023 περίπου 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ από φόρο ατομικού πλούτου, ποσό που αντιστοιχεί στο 4,3% των συνολικών φορολογικών της εσόδων. Η Ισπανία συγκέντρωσε την ίδια χρονιά 3,1 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή μόλις το 0,6% των εσόδων της, ενώ η Νορβηγία εισέπραξε 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσοστό 1,5%. Τα νούμερα αυτά τροφοδοτούν τον προβληματισμό για το κατά πόσο ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε πραγματικά να αποφέρει τα έσοδα που υπόσχεται η πολιτική του πλευρά, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η ευκολία με την οποία η κινητή περιουσία μπορεί να μεταφερθεί εκτός συνόρων.
Ανισότητα πλούτου και επιφυλάξεις
Το επιχείρημα υπέρ ενός τέτοιου φόρου βασίζεται σε δεδομένα για την παγκόσμια ανισότητα πλούτου. Σύμφωνα με στοιχεία της UBS, το 1,5% του παγκόσμιου πληθυσμού κατείχε το 2025 σχεδόν το 50% του συνολικού πλούτου του πλανήτη. Στην Ευρωζώνη ειδικότερα, στις αρχές του 2025 το πλουσιότερο 5% των νοικοκυριών έλεγχε το 45% του καθαρού πλούτου. Ωστόσο, επικριτές του σχεδίου της ΕΛΑΣ επισημαίνουν ότι η ρευστότητα των μετοχών, των ομολόγων και των καταθέσεων καθιστά δύσκολη τη διατήρησή τους εντός της χώρας, αν οι κάτοχοί τους αντιληφθούν πως πρόκειται να φορολογηθούν βαρύτερα, κάτι που θα μπορούσε τελικά να αναιρέσει μέρος του στόχου του μέτρου.
Τι ακολουθεί
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, είναι η ολοκλήρωση του «περιουσιολογίου» που θα καταγράφει την κινητή περιουσία των πολιτών, διαδικασία απαραίτητη πριν μπορέσει να εφαρμοστεί οποιαδήποτε μορφή του νέου φόρου. Μέχρι τότε, η «πατριωτική εισφορά» παραμένει στο επίπεδο της πολιτικής εξαγγελίας, με την ΕΛΑΣ να επενδύει σε αυτήν ενόψει της προεκλογικής περιόδου που έχει ήδη ανοίξει.
