Η παγκόσμια κατανάλωση άνθρακα αναμένεται να σημειώσει ιστορικό ρεκόρ το 2026, καθώς οι ενεργειακές αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδηγούν πολλές χώρες πίσω σε ένα από τα πιο ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η χρήση άνθρακα προβλέπεται να αυξηθεί κατά 1,2% σε σχέση με πέρυσι, φτάνοντας τους 8,94 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, μια εξέλιξη που ανατρέπει τις προσδοκίες για σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η αύξηση της κατανάλωσης άνθρακα συνδέεται άμεσα με τις δυσκολίες προμήθειας πετρελαίου και φυσικού αερίου σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τι έγινε: η κρίση στα Στενά του Ορμούζ ανεβάζει την κατανάλωση άνθρακα
Ο βασικός παράγοντας πίσω από το νέο ρεκόρ είναι ο περιορισμός των θαλάσσιων μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ, εξαιτίας του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν. Η Τεχεράνη περιόρισε τις διελεύσεις από το σημείο αυτό, από όπου πριν τη σύγκρουση περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η μείωση αυτή δημιούργησε αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την παγκόσμια αγορά ενέργειας, ωθώντας αρκετές κυβερνήσεις να θέσουν εκ νέου σε λειτουργία μονάδες άνθρακα.
Χώρες όπως η Ευρώπη, η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αύξησαν τη χρήση άνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για το καύσιμο με το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Ο IEA επισήμανε ότι, παρότι οι περισσότερες αποστολές άνθρακα δεν διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ο πόλεμος επηρέασε έμμεσα την αγορά μέσω της ανόδου των τιμών του φυσικού αερίου. Ο άνθρακας παραμένει ελκυστική επιλογή σε περιόδους αβεβαιότητας, καθώς υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες, κοστίζει συχνά λιγότερο και πολλές χώρες διαθέτουν ήδη υποδομές και αποθέματα έτοιμα προς χρήση.
Πλαίσιο: πλήγμα στους κλιματικούς στόχους και η διαφορετική εικόνα ανά ήπειρο
Η νέα άνοδος της κατανάλωσης άνθρακα αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τις διεθνείς προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Η καύση άνθρακα παράγει περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου και περισσότερους ατμοσφαιρικούς ρύπους από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη πηγή ενέργειας, ξεπερνώντας ακόμη και το φυσικό αέριο σε περιβαλλοντική επιβάρυνση. Το 2021, στη Σύνοδο για το Κλίμα στη Γλασκώβη, σχεδόν όλες οι χώρες είχαν δεσμευτεί για σταδιακή μείωση της χρήσης άνθρακα. Ωστόσο, από τότε η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε ταχύτερα από την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, ανατρέποντας τον αρχικό σχεδιασμό.
Παρά τη μεγάλη επέκταση των ηλιακών και αιολικών εγκαταστάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ανανεώσιμες πηγές δεν κατάφεραν να καλύψουν πλήρως τη νέα ενεργειακή ζήτηση. Έτσι τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν σημαντικό κομμάτι του παγκόσμιου ενεργειακού μείγματος. Η εικόνα, πάντως, δεν είναι ίδια παντού. Η Κίνα συνεχίζει να αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους καταναλωτές άνθρακα διεθνώς, με τη χρήση του καυσίμου να παραμένει αυξημένη σε σύγκριση με άλλες μεγάλες οικονομίες. Η αύξηση της κατανάλωσης άνθρακα καταγράφεται κυρίως στην Ασία και την Ευρώπη, ενώ οι ΗΠΑ φαίνεται να αποτελούν εξαίρεση στη γενικότερη τάση, σύμφωνα με τα στοιχεία του IEA.
