Στις 12 Σεπτεμβρίου 1948, εν μέσω της πιο σκληρής φάσης του Ελληνικού Εμφυλίου, καταγράφηκε η πρώτη αεροπειρατεία στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής αεροπορίας. Έξι νεαροί από τη Θεσσαλονίκη επιβιβάστηκαν σε αεροσκάφος της ΤΑΕ στο αεροδρόμιο του Ελληνικού με εισιτήρια για τη Θεσσαλονίκη, χωρίς όμως πρόθεση να φτάσουν ποτέ εκεί. Λίγο μετά την απογείωση κατέλαβαν το αεροσκάφος, τραυμάτισαν μέλη του πληρώματος και απαίτησαν από τον κυβερνήτη να αλλάξει πορεία προς τη Γιουγκοσλαβία.
Η πτήση της «Ντακότα» και η κατάληψη του αεροσκάφους
Η πτήση με κωδικό GK212 της εταιρείας ΤΑΕ ήταν προγραμματισμένη να συνδέσει το αεροδρόμιο του Ελληνικού με τη Μίκρα της Θεσσαλονίκης. Το αεροσκάφος ήταν μια Douglas C-47B/DC-3, γνωστή ως «Ντακότα», με νηολόγιο SX-BAH. Απογειώθηκε στις 13:15 μεταφέροντας 21 επιβάτες και τετραμελές πλήρωμα: τον κυβερνήτη Αθανάσιο Ηγουμενάκη, τον συγκυβερνήτη Χρήστο Κανδία, τον ασυρματιστή Φοίβο Ξάνθο και την αεροσυνοδό Θάλεια Φρυδά. Ανάμεσα στους επιβάτες βρίσκονταν έξι νέοι, ηλικίας από 17 έως 23 ετών, μέλη της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης: οι Αλέξανδρος και Χαράλαμπος Κουφουδάκης, ο Σπύρος Χελμιάδης, ο Αχιλλέας Κελτεμίδης, ο Γεώργιος Κέλλας και ο Αντώνης Βογιάζος.
Το σχέδιό τους είχε προετοιμαστεί εβδομάδες νωρίτερα. Οι έξι νέοι είχαν κατέβει από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα επειδή φοβούνταν σύλληψη από τις Αρχές για τη δράση τους, με στόχο να περάσουν στη Γιουγκοσλαβία και να ενταχθούν στις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού. Στις 8 Σεπτεμβρίου εμφανίστηκαν ένας ένας στο πρακτορείο της ΤΑΕ για να αγοράσουν τα εισιτήριά τους, ώστε να μη δημιουργήσουν υποψίες. Επέλεξαν επίτηδες τις θέσεις 1, 2, 3, 10, 20 και 21, μια διάταξη που τους επέτρεπε να κινηθούν ταυτόχρονα προς το πιλοτήριο και μέσα στην καμπίνα των επιβατών τη στιγμή που θα ξεκινούσε η κατάληψη.
Βία εν πτήσει και ο τραυματισμός του πληρώματος
Η κρίσιμη στιγμή ήρθε αφού η «Ντακότα» είχε αφήσει πίσω της την Αθήνα. Κατά τη διάρκεια της πτήσης το αεροσκάφος συνάντησε ελαφρά κακοκαιρία και ο κυβερνήτης ζήτησε από τους επιβάτες να δέσουν τις ζώνες τους. Ένας από τους έξι, που καθόταν στη θέση 10, διαμαρτυρήθηκε και ζήτησε να λύσει τη ζώνη του. Λίγο αργότερα, πάνω από τη Χαλκίδα, σηκώθηκε ισχυριζόμενος ότι ζαλιζόταν και ζήτησε από την αεροσυνοδό Θάλεια Φρυδά να του ετοιμάσει καφέ.
Όσο εκείνη απομακρυνόταν προς το πίσω μέρος του αεροσκάφους, οι επιβάτες των θέσεων 1, 2 και 3 σηκώθηκαν και κινήθηκαν προς το πιλοτήριο. Μέσα σε δευτερόλεπτα η ήρεμη πτήση μετατράπηκε σε σκηνή βίας. Η αεροσυνοδός προσπάθησε να αντιδράσει και τραυματίστηκε στο χέρι με σουγιά, ενώ άλλοι δύο από τους νεαρούς σηκώθηκαν από το πίσω μέρος του αεροσκάφους κρατώντας μαχαίρι και μπουκάλια. Στο πιλοτήριο η κατάσταση ήταν ακόμη πιο επικίνδυνη: ο συγκυβερνήτης Χρήστος Κανδίας προσπάθησε να αντισταθεί και τραυματίστηκε, ενώ ο ασυρματιστής Φοίβος Ξάνθος χτυπήθηκε στο κεφάλι, ακινητοποιήθηκε και δέθηκε στο κάθισμά του. Για λίγες κρίσιμες στιγμές το αεροπλάνο έμεινε ουσιαστικά ακυβέρνητο και άρχισε να χάνει ύψος, μέχρι ο κυβερνήτης Αθανάσιος Ηγουμενάκης να επιστρέψει στα χειριστήρια και να ανακτήσει τον έλεγχο.
Το ιστορικό πλαίσιο της ΕΠΟΝ και του Εμφυλίου
Το περιστατικό εντάσσεται στο ευρύτερο κλίμα του Ελληνικού Εμφυλίου, ο οποίος το 1948 βρισκόταν στην πιο σκληρή του φάση. Η ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης, στην οποία ανήκαν οι έξι νεαροί, αποτελούσε νεολαιίστικη οργάνωση με στενούς δεσμούς με το αριστερό κίνημα της εποχής, και τα μέλη της βρίσκονταν συχνά στο στόχαστρο των Αρχών. Ο φόβος της σύλληψης ήταν αυτός που τους οδήγησε αρχικά από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, και στη συνέχεια στην απόφαση να επιχειρήσουν να διαφύγουν στη γειτονική Γιουγκοσλαβία, όπου σχεδίαζαν να ενταχθούν στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού.
Η προσεκτική οργάνωση της επιχείρησης, από την αγορά των εισιτηρίων μέχρι την επιλογή συγκεκριμένων θέσεων μέσα στο αεροσκάφος, δείχνει ότι το σχέδιο δεν ήταν αυτοσχέδιο αλλά είχε μελετηθεί λεπτομερώς για ημέρες πριν από την εκτέλεσή του. Το περιστατικό της 12ης Σεπτεμβρίου 1948 καταγράφεται ως η πρώτη αεροπειρατεία στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής αεροπορίας και μία από τις πρώτες αεροπειρατείες που έχουν καταγραφεί σε παγκόσμιο επίπεδο, σε μια εποχή που τέτοιου είδους περιστατικά ήταν εξαιρετικά σπάνια.
