Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε την πρόταση για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας κατά την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Στρασβούργο. Η ανακοίνωση έγινε στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης προτάσεων για μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας, με στόχο να καταστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση πιο ανθεκτική απέναντι σε απειλές όπως ο υβριδικός πόλεμος, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι μεταναστευτικές κρίσεις. Παράλληλα, η πρόταση της φον ντερ Λάιεν για αναβάθμιση των σχέσεων με τον Καναδά προκάλεσε έκπληξη και προβληματισμό στις πρωτεύουσες των κρατών-μελών.
Το περιεχόμενο της πρότασης για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας θα παρουσιαστεί από κοινού με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας. Στόχος είναι η προσαρμογή των ευρωπαϊκών θεσμών και των διαδικασιών λήψης αποφάσεων στη νέα πραγματικότητα των απειλών, καθώς, όπως τόνισε, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές, οι εμπρησμοί και οι παραβιάσεις εναέριου χώρου από drones έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θα καταθέσει προτάσεις ώστε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας να γίνει πραγματικότητα, με τη συμμετοχή εταίρων όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Ουκρανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ανάμεσα στις προτάσεις που κατέθεσε η πρόεδρος της Επιτροπής ξεχωρίζει η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού αντίδρασης σε υβριδικές απειλές, αντίστοιχου με το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, τον οποίο χαρακτήρισε «ευρωπαϊκό Άρθρο 4» ή «Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας». Σύμφωνα με την περιγραφή της, η ενεργοποίησή του από ένα κράτος-μέλος θα οδηγεί σε άμεση σύγκληση όλων των υπολοίπων για τον συντονισμό κοινής ευρωπαϊκής αντίδρασης, ώστε να αποτρέπεται η κλιμάκωση και να περιορίζονται οι επιπτώσεις μιας επίθεσης. Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε επίσης ένα νέο Ευρωπαϊκό Μέσο για την ενίσχυση των στρατηγικών αμυντικών δυνατοτήτων, πλήρως ευθυγραμμισμένο με το ΝΑΤΟ, με στόχο την ενίσχυση κρίσιμων τομέων όπως η αντιαεροπορική και η αντιπυραυλική άμυνα, οι στρατηγικές μεταφορές και ο ανεφοδιασμός αεροσκαφών.
Προβληματισμός για τον ρόλο του Καναδά
Η ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν ότι η ΕΕ θα διερευνήσει το ενδεχόμενο ο Καναδάς να αποκτήσει καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» προκάλεσε έκπληξη στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, οι οποίες δεν είχαν ενημερωθεί ούτε κληθεί να εγκρίνουν την ιδέα πριν από την ομιλία στο Στρασβούργο. Τρεις διπλωμάτες δήλωσαν υπό καθεστώς ανωνυμίας ότι κανείς δεν γνωρίζει με σαφήνεια τι σημαίνει στην πράξη ένα τέτοιο καθεστώς, καθώς δεν υπάρχει αντίστοιχο μοντέλο ή νομική πρόβλεψη, ενώ η χορήγηση ιδιότητας μέλους αποτελεί αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Ένας διπλωμάτης ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «τα κράτη-μέλη προσπαθούν να διαχειριστούν τις προσδοκίες» και ότι, παρά τα θερμά αισθήματα προς την Οτάβα, απαιτούνται λεπτομέρειες. Άλλος διπλωμάτης εκτίμησε ότι το πιθανότερο σενάριο είναι μια ρύθμιση πρόσβασης στην αγορά αντίστοιχη με αυτή που ισχύει για τη Γεωργία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, χωρίς περιθώριο για βαθύτερη οικονομική ή πολιτική ολοκλήρωση, τονίζοντας πως «τα κράτη-μέλη δεν θα συμφωνήσουν σε τίποτα άλλο». Τρίτος διπλωμάτης επισήμανε ότι οποιοδήποτε καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» θα απαιτούσε αλλαγές στις θεμελιώδεις συνθήκες της ΕΕ, κάτι που θεωρείται αδύνατο αυτή τη στιγμή λόγω έλλειψης πολιτικής στήριξης.
Μεταξύ των ζητημάτων που αναμένεται να τεθούν στο τραπέζι είναι η στήριξη που παρέχει η Οτάβα σε καναδικά προϊόντα, η χαλυβουργία του Καναδά που ανταγωνίζεται την ευρωπαϊκή, η φορολόγηση στις εξαγωγές αυτοκινήτων της ΕΕ, οι κανόνες που περιορίζουν τις εισαγωγές ευρωπαϊκού αλκοόλ, καθώς και οι διαφορετικές προδιαγραφές για τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα. Αξίζει να αναφερθεί ότι ανάλογη πρόταση για καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» είχε διατυπώσει παλαιότερα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς για την Ουκρανία, ιδέα που απορρίφθηκε από το Κίεβο και δεν βρήκε στήριξη από άλλους Ευρωπαίους ηγέτες.
Τι ακολουθεί
Πρέσβεις των κρατών-μελών συναντήθηκαν την περασμένη εβδομάδα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και συμφώνησαν σε γενικές γραμμές με την ιδέα στενότερης συνεργασίας με τον Καναδά, χωρίς ωστόσο να έχουν διευκρινιστεί τα ακριβή όρια της διεύρυνσης των σχέσεων. Η νέα στρατηγική ασφάλειας αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα από την Επιτροπή σε συνεργασία με την Ύπατη Εκπρόσωπο, ενώ το εγχείρημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας θα χρειαστεί περαιτέρω διαβουλεύσεις προτού λάβει τελική μορφή.
